Spartaans stoken of niet? Lezers reageren

Is het goedkoper om ¿'s nachts en tijdens afwezigheid de thermostaat helemaal laag te zetten, of is het beter de temperatuur in huis relatief hoog te houden? Over deze kwestie schreef ik vorige week in Groen & Geld. Het betoog ging ongeveer zo: spartaans stoken lijkt mij logisch, maar cv-monteurs zeggen allemaal dat doorstoken beter is. De wetenschap (preciezer: Milieu Centraal) geeft mij weliswaar gelijk, maar de proef op de som die ik nam, overtuigde niet. Daarop riep ik uw aller hulp in, en meer dan honderd lezers reageerden. Aan u allen: dank daarvoor.


De kwestie blijkt vriendenkringen en gezinnen gespleten te houden. Veel vrouwen blijken Doorstokers, vaak vanwege het comfort, terwijl mannen een voorkeur hebben voor spartaans omdat het zuiniger zou zijn. Overigens waren uw reacties van allerlei soort:


1. Verbazing. Pieter Markus uit Geldrop kan zich gewoon niet voorstellen dat het in huis zo koud wordt. Als hij de thermostaat 's nachts helemaal laag draait, wordt het nooit kouder dan 18 graden. ¿Voor een normaal geïsoleerd huis maakt het dus niet uit of de thermostaat lager wordt gezet, concludeert hij. Terecht waarschijnlijk, maar mijn woonkamer koelt 's nachts ondanks vele kubieke meters steenwol af tot 10 graden, soms kouder.


2. Kritiek op mijn meetmethode. Het aantal factoren dat ik ten onrechte buiten beschouwing had gelaten, loog er niet om. Niet alleen de windkracht, maar ook de windrichting, de luchtvochtigheid, de mate van condensvorming, de dikte van het wolkendek, de tijdsduur van de proef. Mensen die dachten dat mijn vrouw en kinderen de metingen zouden beïnvloeden door midden in de meting te gaan douchen, kan ik geruststellen.


Anderen vonden dat ik de hoeveelheid steenmassa, de hoeveelheid op te warmen meubels en boeken in de woning ten onrechte had genegeerd. Zo zijn woningen met houtskelet, vanwege de geringe massa, veel sneller afgekoeld en idem opgewarmd dan stenen huizen.


Jos van Damme betrapte me op een fout. Ik zag over het hoofd dat mijn eigen experimenten me veel meer gelijk gaven dan ik zelf in de gaten had. Grote problemen ook met het gebruik van aardwarmte en warmtepomp. Die laatste combinatie schijnt erg zuinig te zijn, maar warmt zo traag op dat spartaans stoken verwordt tot masochistisch stoken. Een lezer heeft net als ik een traag opwarmende superzuinige ketel, en zet daarom 's ochtends een elektrisch kacheltje aan.


3. Adviezen voor meetmethoden en wetenschappelijke theorieën. Ik kende al het begrip moduleren, maar dankzij u ken ik nu ook de stooklijn, voetpunt en graaddagen, (voor uitleg van die laatste, zie Wikipedia, voor de gegevens: zie kwa.nl), en diverse natuurkundige formules, zoals de Wet van Fourier. En er waren de adviezen om hele reeksen exact gelijke woningen, liefst onbewoond, op een verschillende manier te stoken, en dat liefst weken achtereen. Zou beter zijn, inderdaad.


Maar het ging mij om metingen, en die waren er in groten getale. Een greep uit de resultaten:


Jules Brands uit Lemmer woont in een matig geïsoleerd huis uit 1900. Tot 2008 gebruikte hij 2.700 à 2.900 kubieke meter gas. Toen kreeg hij een nieuwe ketel, een hoogrendementsketel met een ecostand, die nooit lager ging dan 16 graden. Dat zou zuiniger zijn, maar hij verstookte sindsdien 3.200 tot 3.600 kubieke meter. Nu heeft hij de ecostand omlaag gezet, naar 14 graden.


Spartanen 1 ¿ Doorstokers 0


Anneke van Laam stelt in een goed geïsoleerd huis te wonen. Tot tien jaar geleden hield ze een nachttemperatuur aan van 15 graden, en verbruikte jaarlijks 1.450 kuub gas. Sindsdien is ze gaan doorstoken, met een nachtemperatuur van 18 graden, en het gasverbruik steeg naar 1.650 kuub. Maar er zijn nu ook veel meer kinderen in huis, dus dat scheelt warmte, denkt ze. Zij gokt dat doorstoken toch zuiniger is dan spartaans. We geven haar het voordeel van de twijfel.


Spartanen 1 ¿ Doorstokers 1


Toine Wuts woont in een oud en slecht geïsoleerd huis. Hij voert de discussie geregeld met vrienden, kennissen en verwarmingsmonteurs, maar neemt ook regelmatig de proef op de som. En elke keer is het verschil frappant: doorstoken vergt dubbel zo veel gas als spartaans.


Spartanen 2 ¿ Doorstokers 1


Een schrijver wees op het profielwerkstuk van Arne Prüst en Michel Rooth uit Nijmegen, te vinden op internet. Zij deden een proef zoals het hoort: met twee kleine dozen die ze op verschillende manieren verwarmden. De ene doos ging 's nachts op 10 graden (spartaans dus), de andere op 17 graden (doorstoken). De spartaanse doos was 17 procent zuiniger.


Spartanen 3 ¿ Doorstokers 1


Hans Crone experimenteerde al in 1994, door maar liefst vier weken door te stoken en drie weken spartaans. Zijn gasverbruik corrigeerde hij nog met de boven al genoemde graaddagen. Zijn conclusie: doorstoken kost 0,60 kuub gas per graaddag, spartaans kost 0,53 kuub. Omdat het verschil zo klein was, besloot hij tot doorstoken.


Spartanen 4 ¿ Doorstokers 1,5


Tjeerd Bouma heeft vloerverwarming en radiatoren en een redelijk geïsoleerd huis. Hij deed zijn metingen in 2002, in de koude maand januari. De ene dag doorstoken, de andere dag spartaans, en dat een maand lang. Op de doorstookdagen was hij in totaal 82,4 kuub kwijt, op de spartaanse dagen 80,3. Zijn conclusie: ¿De verschillen zijn gering.¿ Spartanen 5 ¿ Doorstokers 2,5


Ton Riswick schrijft dat hij het heeft uitgerekend met behulp van voornoemde graaddagen, en kwam tot de conclusie dat de thermostaat¿ 's nachts op 16 gunstiger was dan wat hij vroeger deed, op 15 graden.


Spartanen 5 ¿ Doorstokers 3,5


Jolet Woordes heeft vloerverwarming en vond de doorstookadviezen van de deskundigen onzin. Toen hij spartaans ging stoken, daalden zijn stookkosten, en dat hij een paar uur moest wachten op warme voeten, nam hij voor lief.


Totdat het echt koud werd; toen trok de verwarming het niet meer. Woordes: ¿We stelden de watertemperatuur van de vloerverwarming hoger in en wat bleek: de stookkosten gingen hard omhoog. Dus onze conclusie is dat het wel degelijk zin heeft de kamertemperatuur te laten schommelen, als daarvoor de watertemperatuur niet omhoog hoeft.¿


Spartanen 6 ¿ Doorstokers 4,5


Karel Labberte woont tien jaar in een redelijk geïsoleerd appartement met een hoogrendementsketel. Hij liet rond het opstaan het huis opwarmen tot 19 graden, waarna het afkoelde, en¿'s avonds warmde hij weer op. Resultaat: 1.550 kuub gas, dat eerste jaar. In de jaren daarna sloeg Labberte de ochtendwarmte over, en ziedaar: gasverbruik 1.200 kuub. Weer twee jaar ging hij over op stapsgewijs opwarmen, met stapjes van 0,5 graad. Sindsdien verbruikt hij nog maar 1.000 kuub. Zijn conclusie: ¿hoe minder de verwarming aan staat, hoe lager het verbruik.¿


Spartanen 7 ¿ Doorstokers 4,5


Ton ten Barge heeft een ¿goed geïsoleerde woning met een Nefit HR ketel van tien jaar oud, en herhaalde mijn experiment. ¿De eerste nacht stond de thermostaat op 10 graden en kostte het 's ochtends 2,413 kuub gas om het vertrek van 14,5 tot 18 graden te verwarmen. De tweede nacht heeft het 3,320 kuub gas gekost om het vertrek op de gewenste temperatuur te houden. 'Wij zijn geen watjes en ook niet armlastig, maar wel milieubewust en op de penning, dus bij ons gaat het spartaans stoken door.'


Spartanen 8 ¿ Doorstokers 4,5


P. van Hijningen noteert al jaren wekelijks haar stookkosten. Jaarlijks gaat ze in januari met vakantie, en dit jaar zette ze voor het eerst de thermostaat laag, om een discussie met feiten te beslissen. Laag, dat wil zeggen: 15 graden. Ze vergeleek het verbruik met een even koude week in december, en zie: ¿Daarmee bespaarde ik 66 procent op mijn energierekening.¿


Spartanen 9 ¿ Doorstokers 4,5


Amelita Doornik heeft heteluchtverwarming en nam de proef op de som in twee praktisch even koude nachten. De eerste nacht (-4) ging de thermostaat naar 14,5 graden. ¿Van 23 uur 's avonds tot 9 uur 's morgens was er 1,26 m³ gas gebruikt.¿ De volgende nacht (-3) bleef de thermostaat op 16,5 graden staan. ¿Van 23 uur 's avonds tot 9 uur 's morgens was 5,36 m³ gebruikt.¿ Het grote voordeel van luchtverwarming is bovendien dat de woning heel snel warm is.


Spartanen 10 ¿ Doorstokers 4,5


Vloerverwarming is in veel opzichten anders. M. Knijnenburg meldt dat de installateur nadrukkelijk heeft gewaarschuwd: als de temperatuur sterk fluctueert, krijg je scheuren in je plavuizenvloer. Anderen stellen dat het te lang duurt voordat een afgekoelde vloer weer warm wordt. Maar Peter Hillebrink uit Almere nam de proef op de som.


¿'Twee nachten heb ik de vloerverwarming aan laten staan. Het gemiddelde energieverbruik was 136 MJ per nacht. De gemiddelde laagste buitentemperatuur was -5,4 graden Celsius.¿ Daarna volgden drie spartaanse nachten. De vloerverwarming ging om 21 uur uit, en om 6 uur weer aan. ¿Gemiddeld gebruikte ik toen 113 MJ per nacht en de laagste buitentemperatuur was -4,0 graden.


Spartanen 11 ¿ Doorstokers 4,5


Huib Timmerman woont in een honderd jaar oud herenhuis. Hij stuurt een tabel van zijn gasverbruik sinds 1986. Hij had altijd een gewone ketel en stookte daarmee zeer spartaans.


'Sinds april 2009 heb ik een HR ketel met weersafhankelijke regeling. Een ramp voor iemand die zelf wil regelen. Ook bij mij duurde het vreselijk lang voordat de ruimtes op temperatuur waren. Ook ik heb de installateur een aantal keren de boel laten afregelen en op dit moment gaat het redelijk, maar niet zoals ik gewend was.' Timmermans gasverbruik was voorheen nooit hoger dan 2.500 kuub per jaar. Sinds die tot doorstoken dwingende superketel verbruikt hij 3000 à 3300 kuub.


Spartanen 12 ¿ Doorstokers 4,5


Ondanks deze uitslag is matig doorstoken voor veel mensen een goede keuze. Johan van den Brink, docent verwarmingstechniek aan de Hogeschool Rotterdam, wijst erop dat het resultaat afhangt van de woning. ¿Bij oude woningen, al dan niet naderhand geïsoleerd, is nachtverlaging zeer effectief. Maar moderne woningen die goed geïsoleerd zijn, daar heeft het niet of nauwelijks nut.¿


Van den Brink heeft ook nog wel iets op te merken over dat geworstel met die zuinige, modulerende verwarmingsketels. De crux is, zegt hij, dat zo'n ketel een ingeregeld verwarmingssysteem vereist. Elke radiator moet apart worden afgesteld. Dat kan 10, misschien wel 20 procent van het verbruik schelen. 'Mijn ervaring is dat van alle verwarmingsmonteurs misschien maar 2 procent weet hoe dat moet', zegt hij.


Frank van Hunsel van Geas Energiewacht, zegt hetzelfde: 'Wij schatten dat de helft van de HR-ketels niet als zodanig functioneert omdat de installatie niet is ingeregeld.'


Lezers noemden nog andere redenen om toch door te stoken. Comfort natuurlijk, maar ook: de kamerplanten. En iemand stelde dat de koel-vriescombinatie niet meer vriest als de kamertemperatuur langdurig onder de 10 graden komt.


Tot slot blijkt de krant zelf een onderschatte factor. Rob van Tiel: 'De bezorger van de Volkskrant heeft de fraaie gewoonte de krant halverwege in de brievenbus te laten hangen. Ondanks de extra klep en borstel wordt door de openstaande bus mijn verwarmde halletje steenkoud.'¿


Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden