Spanning op het Binnenhof: niemand wil vandaag het stempel van verliezer krijgen

De gemeenteraadsverkiezingen hebben ook invloed op de landelijke verhoudingen. Voor de coalitie zijn de voortekenen niet onverdeeld gunstig.

Minister-president en VVD-leider Mark Rutte voert op de Albert Cuyp campagne voor de gemeenteraadsverkiezingen Beeld anp

De PvdA van Wim Kok en de VVD van Frits Bolkestein waren de laatste regeringspartijen die een plek in de Trêveszaal wisten te combineren met een zege bij de lokale verkiezingen. Dat was in 1998, het pre-Fortuyn-tijdperk, de klassieke oudheid in de politieke jaartelling. Het kan een schrale troost zijn als de coalitiepartners VVD, CDA, D66 en ChristenUnie woensdag allemaal slechter presteren dan vier jaar geleden, iets wat volgens de peilingen niet onmogelijk is.

Is de afstraffing van regeringspartijen de afgelopen decennia een toevallige trend? De gemeenteraadsverkiezingen zijn moeilijke te vertalen naar de landelijke politiek, zo wil het cliché waar vooral verliezers zich op verkiezingsavond aan vastklampen. Plaatselijke thema's en de groeiende aantrekkingskracht van lokale partijen vertekenen de landelijke betekenis. Bovendien doen partijen als PVV, SP, Partij voor de Dieren, Denk, 50Plus en Forum voor Democratie in veel gemeenten helemaal niet mee.

Toch zal niemand op het Binnenhof bestrijden dat er een wisselwerking bestaat tussen gemeenteraadsverkiezingen en de landelijke politiek. Te vers zijn de herinnering aan de onverbiddelijke neergang van de PvdA die vier jaar geleden begon met de 'historische nederlaag' bij de gemeenteraadsverkiezingen. Daarna verspreidde de interne vertwijfeling zich als een onkruid door de partij.

Weinig wijst erop dat de huidige regeringspartijen woensdag zo diep vallen, al is het maar omdat het jonge kabinet-Rutte III regeert in tijden van economische voorspoed. De coalitie is desondanks beducht voor 'het narratief' dat na de verkiezingen kan ontstaan. Niemand wil het stempel van verliezer krijgen.

De VVD maakt zich nog de minste zorgen. De partij hoopt het CDA voorbij te streven als grootste landelijke partij in de gemeenteraden. Premier Mark Rutte leidt de charge: hij nam zelf deel aan de debatten en was de afgelopen week van 's ochtends vroeg tot 's avonds laat in televisieprogramma's te zien. Een stijlbreuk met 2014, toen de premier juist in de luwte werd gehouden. Rutte lag destijds onder vuur vanwege al zijn verbroken verkiezingsbeloften. Nu lijkt hij hersteld. Speculaties over zijn houdbaarheidsdatum zijn grotendeels verstomd.

Voor Ruttes nieuwe vrienden CDA en D66 hoeft dat geen goed nieuws te zijn. Zij weten ook dat het doorgaans slecht afloopt met coalitiepartners van de premier. CDA-leider Sybrand Buma kan wel hoop putten uit het verleden: zijn partij doet het doorgaans beter dan verwacht bij verkiezingen met een lage opkomst, omdat zijn overwegend oudere achterban dan wel trouw opdaagt. Als de VVD dit keer toch langszij komt, zal dat opnieuw de aandacht vestigen op de afbrokkelende positie van het CDA: sinds 2002 ging de partij er bij iedere gemeenteraadsverkiezing op achteruit.

Ook D66 zit in een lastig parket. De partij ligt sinds de beëdiging van Rutte III onder vuur van directe rivalen als GroenLinks, PvdA en Partij voor de Dieren. In die oppositiekringen wordt gezegd dat D66 zijn progressieve ziel heeft verkocht in het kabinet 'Rechts met den bijbel'. In het fluistercircuit wordt er dan bij gezegd dat Pechtold op zoek zou zijn naar een andere baan, dat hij de indruk wekt klaar te zijn in Den Haag.

Een pijnlijke nederlaag kan de onrust verder aanwakkeren. Ook binnen de coalitie is opgevallen dat D66 een nerveuze campagne voerde de afgelopen weken. Na negen opeenvolgende verkiezingsoverwinningen, is de partij het verliezen verleerd.

Pechtold zal al blij zijn als D66 woensdag overeind blijft in de grote steden, want ook binnen de partij wordt erkend dat een herhaling van de historisch goede uitslag uit 2014 lastig wordt. Een excuus heeft D66 wel: regeringspartijen verliezen nu eenmaal bij gemeenteraadsverkiezingen.


Meer over de gemeenteraadsverkiezingen

Rotterdam Kiest
Verslaggever Rik Kuiper verkende de afgelopen weken de verkiezingsthema's die spelen in Rotterdam, van patsercontroles tot de mogelijke bouw van een nieuw stadion.

Gemeenten maken het verschil
Nu de gemeenten meer te zeggen krijgen, worden ook de verschillen groter. In deze serie zetten we steeds twee gemeenten tegenover elkaar op een specifiek thema.

De campagnekaravaan
Op weg naar de gemeenteraadsverkiezingen woensdag volgt de Volkskrant hier de kleine en grote ontwikkelingen in het land.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden