Spanning Iran en Westen stijgt na drone-incident en ruzie om aangehouden tanker

Spanningen tussen Iran en het Westen nemen toe nadat Teheran heeft ontkend dat een Amerikaans marineschip een Iraanse drone heeft neergeschoten en een rechter op Gibraltar heeft besloten om een Iraans schip, dat daar aan de ketting is gelegd, langer vast te houden.

Het Amerikaanse marineschip de USS Boxer in de Straat van Hormuz. Beeld EPA

Donderdag beweerde de Amerikaanse president Donald Trump dat een onbemand Iraans vliegtuig de Amerikaanse oorlogsbodem USS Boxer in de Straat van Hormuz tot minder dan een kilometer was genaderd. De drone vormde volgens hem een bedreiging voor het schip en zijn bemanning, en werd daarop uit de lucht geschoten. ‘Het was een daad van zelfverdediging’, aldus de president, en ‘de zoveelste provocatie en vijandige Iraanse actie’.

Een dag later kwamen Iraanse offi­cials met een ander verhaal. ‘In tegenstelling tot de valse claim die voortkomt uit Trumps illusies, zijn alle onbemande vliegtuigen van de Islamitische Republiek Iran na hun patrouilles en verkenningsmissies boven de Perzische Golf en de Straat van Hormuz veilig op hun bases teruggekeerd’, zei ­generaal Abolfazl Shekarchi.

De Iraanse minister van Buitenlandse Zaken Javad Zarif zei ‘geen informatie te hebben over een verloren drone’ en zijn onderminister Seyed Abbas Araghchi suggereerde op Twitter dat de Amerikanen misschien een van hun eigen drones hebben neergeschoten.

De spanningen tussen de Verenigde Staten en Iran stegen vorig jaar, toen Trump een streep zette door de nucleaire deal met Teheran, en het land zware economische sancties oplegde. Sindsdien probeert Iran bijna wanhopig Europa te bewegen het akkoord te redden. Dat beloofde Europa ook te doen, want Teheran heeft zich altijd aan alle afspraken gehouden, maar in de praktijk komt er weinig van terecht.

Om de EU onder druk te zetten, schenden de Iraniërs het akkoord steeds weer een beetje verder. Zo hebben zij een grotere voorraad uranium geproduceerd dan is toegestaan en het uranium ook verder verrijkt. Begin deze week besloot de EU dat deze schendingen niet bestraft hoeven te worden, maar dringt ze er bij Teheran wel op aan te stoppen met de provocaties.

Straat van Hormuz

Naast deze diplomatieke strijd, wordt er in de Straat van Hormuz (waar dagelijks tientallen olietankers doorheen varen) soms daadwerkelijk gebeten. Zo schoot Iran hier ­vorige maand een Amerikaanse drone neer. Ook toen ontvouwde zich een welles-nietesdiscussie: Washington ­beweerde dat zijn drone zich in internationaal luchtruim bevond, terwijl ­Teheran volhield dat de drone boven Iraanse wateren vloog. Trump stond toen op het punt een militaire vergeldingsactie uit te voeren, maar heeft die op het laatste moment afgeblazen omdat er anders teveel slachtoffers zouden vallen.

In juni werden een Japanse en Noorse olietanker beschadigd door explosies, die volgens de Amerikanen het werk waren van Iran. Teheran ontkent dit. Vorige week probeerden Iraniërs volgens Londen een Britse olietanker te blokkeren en afgelopen zondag nam de Iraanse revolutionaire garde een tanker van de Verenigde Arabische Emiraten in beslag omdat daarmee olie zou worden gesmokkeld.

Gibraltar

En dan is er nog de Iraanse olietanker die in Gibraltar aan de ketting is gelegd. Vrijdag heeft het hoog­gerechtshof besloten dat deze nog zeker een maand mag worden vastgehouden. De Grace 1 was, vermoedelijk op verzoek van de VS, begin deze maand aangehouden omdat het schip onderweg zou zijn naar Syrië - en vanwege internationale sancties mag daar geen olie aan worden geleverd.  Iran houdt vol dat de tanker een andere bestemming heeft, maar wil niet zeggen welke. 

Alles wijst erop dat de gesprekken tussen het Verenigd ­Koninkrijk en Iran over het lot van de tanker zijn vastgelopen, en dat deze voorlopig in Gibraltar blijft. Het risico bestaat dat de haviken in Teheran hierdoor zullen oproepen het westerse verkeer door de Straat van Hormuz verder te verstoren.

LEES MEER OVER DE SPANNINGEN TUSSEN IRAN EN HET WESTEN

Trump: Rutte deugt, Iran deugt niet

Premier Rutte kreeg in het Witte Huis geen rechtstreekse verzoeken om steun in Syrië of de Straat van Hormuz. Maar Trumps krenking van vier Congresleden en zijn kritiek op Iran maakten het bezoek toch ongemakkelijk.

Hoe moeilijk is de beveiliging van een zeestraat?

De scheepsroutes aan twee kanten van het Arabisch schiereiland worden beveiligd, als het aan de VS ligt. Maar hoe doe je dat in de praktijk?

Moet Nederland meewerken aan een militaire missie die samenhangt met het Iranbeleid van de VS?

De veranderende militaire rol van de VS in de wereld heeft gevolgen voor de bondgenoten, ook voor Nederland. Door de gedeeltelijke Amerikaanse terugtrekking van het wereldtoneel zal Europa meer gaten moeten gaan vullen. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden