Spannende weken

Topambtenaren stelden een onsmakelijk menu van maatregelen op voor de regering om de economische recessie te bezweren. Nu nog kiezen.

‘Het kabinet moet vaart maken. Het tempo zou hoger moeten zijn.’ Aldus de voorzitter van de Sociaal-Economische Raad (SER) Alexander Rinnooy Kan in de debatreeks de Volkskrant op zondag in De Rode Hoed in Amsterdam. ‘Als we onszelf goed organiseren, kan Nederland sterker uit de recessie komen dan de rest van Europa.’

CDA-fractievoorzitter Pieter van Geel, deze week in NRC Handelsblad over maatregelen om de economische crisis te bezweren: ‘Minister Bos straalt tot nu toe niet het enthousiasme uit wat je zou mogen verwachten. Maar ik wijs ook op het kabinet.’

Premier Balkenende, afgelopen weekeinde: ‘De hypotheekrente staat niet ter discussie.’
Vicepremier André Rouvoet deze week in NRC Handelsblad: ‘Iedereen slaat nu piketpaaltjes.

Dat is begrijpelijk. Maar Van Geel slaat er zoveel dat je er niet meer doorheen kunt lopen.’ Rouvoet vindt gaf overigens als zijn mening te kennen dat de ‘aanrechtsubsidie’ (fiscaal voordeel voor niet-werkende partners, belangrijk voor de ChristenUnie) behouden moet blijven.

FNV-voorzitter Anges Jongerius verklaart verhoging van de AOW-gerechtigde leeftijd voor taboe. In de Volkskrant: ‘Je kunt dit verhaal niet verkopen aan de werknemers. In hun beleving worden de banken gered van hun belastinggeld.’

Begrotingsgat

De openingskop van het FD van gisteren: ‘Begrotingsgat naar 32 miljard euro.’ De roze zakenkrant schrijft: ‘Voor dit jaar dreigt een extra tegenvaller van 20 miljard euro voor de rijksbegroting. Die komt daarmee uit op een tekort van 32 miljard euro. Aardgasbaten, belastinginkomsten en uitgaven voor de sociale zekerheid vallen allemaal zwaar tegen.’

Het schuurt en piept en kraakt in Den Haag en omstreken. We hebben De crisis op de Amerikaanse huizenmarkt werd via een kredietcrisis een economische crisis, en die veroorzaakt een begrotingscrisis in Nederland.

Centraal Planbureau

De komende weken spant het erom. Eerst publiceert het Centraal Planbureau een nieuwe raming over de economische groei, werkgelegenheid en overheidsfinanciën – somberder dan de raming uit december, is de verwachting. Vervolgens legt een groep topambtenaren het kabinet een menu van onaangename beleidskeuzen voor.

Dan besluit het kabinet. En vervolgens wordt het een polderparade van opinies.
Valt daar nu al iets zinnigs over te zeggen? Wel over de contouren en de structuur van de afspraken die gemaakt zullen moeten worden.

Het begrotingsbeleid in Nederland werkt anders dan dat in de meeste andere landen. De Amerikaanse president Barack Obama, bijvoorbeeld, heeft deze week een omvangrijk stimuleringsplan voor de economie gepresenteerd: de VS jagen de overheidsbestedingen op met honderden miljarden dollars.

Dat is een expliciet besluit, waarvoor toestemming moest worden gevraagd van Senaat en Congres. Het is nieuws.

Stijging

In Nederland stijgen de collectieve uitgaven tussen 2007 en dit jaar met ruim 25 miljard euro. Dat is helemaal geen nieuws. Want deze toename van nominaal ruim 4 procent van het nationaal inkomen in twee jaar gaat, als een kabinet eenmaal geformeerd is en de ‘uitgavenkaders’ zijn vastgesteld, praktisch vanzelf. De gezondheidszorg krijgt er 3,5 miljard euro bij; het ministerie van Onderwijs geeft 2,4 miljard extra uit; gemeenten en provincies krijgen 2,9 miljard extra, en hogere salariskosten en inkoopprijzen zwiepen de uitgaven in de hele collectieve sector in twee jaar tijd met 12 miljard euro omhoog.

Nederlandse kabinetten hebben dus een ingebouwd stimuleringspakket. Ook als het kabinet niet besluit tot het stimuleren van de economie, doet het dat toch.
Om deze reden zijn veel ‘stimuleringsplannen’ die de ronde doen economisch nauwelijks relevant. Een paar honderd miljoen voor werktijdverkorting of woningisolatie – het zijn afrondingsverschillen in de begrotingsdiscussie. Dat is de eerste conclusie.

Uit het lood

De tweede conclusie is dat als het bericht in het FD klopt, en er een financieringstekort ontstaat van 32 miljard euro, grofweg 5 procent van het nationaal inkomen, dat het automatische stimuleringsplan zelfs een tikkeltje te goed werkt. De openbare financiën dreigen uit het lood te slaan.

De derde conclusie (alweer: als de cijfers van het FD kloppen) is dat de afspraak uit het coalitieakkoord dat het financieringstekort de 2 procent niet te boven mag komen (waar Van Geel zo graag aan vasthoudt, herhaalde hij deze week) onhoudbaar is.

En dus, voorlopig laatste conclusie, zal het kabinet er niet aan ontkomen een keus te maken uit het onsmakelijke menu van de topambtenaren. Hoofdgerechten: AOW-leeftijd, hypotheekrenteaftrek, aanrechtsubsidie. Kortom: precies de maatregelen waar deze week al de nodige ophef over was. Het worden spannende weken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.