Spanje waarschijnlijk derde keer dit jaar naar stembus na sneuvelen plan Rajoy

Een nieuwe minderheidscoalitie van zittend premier Mariano Rajoy is woensdagavond weggestemd in het Spaanse parlement. Dat betekent dat de aftelklok naar de derde verkiezingen in een jaar begint te tikken.

Premier Mariano Rajoy Foto epa

Rajoy, leider van de Partido Popular (PP, Volkspartij), stuitte aan alle kanten op een weigering om hem de doorgang naar het premierschap te verlenen. De linkse partijen vinden dat Rajoys naam te zeer verbonden is met de corruptie in zijn partij. 'U kunt de corruptie niet bestrijden, want u bent corruptie', klonk het venijnig. De Catalaanse en Baskische partijen verwijten Rajoy de hooghartige manier waarop hij hun regio's benadert.

Heeft Rajoy dan helemaal geen medestanders? Zeker wel, best veel zelfs. De nieuwe partij Ciudadanos (C's, Burgers) stapte over haar afkeer tegen Rajoy heen en sloot zondag een akkoord. Samen komen de PP en C's slechts zes zetels tekort voor een meerderheid in het Spaanse parlement. 'Een erg belangrijke stap voorwaarts, maar onvoldoende', sprak een eerder mismoedige dan triomfantelijke Mariano Rajoy na een handdruk met de leider van C's.

De PP won de eerste twee verkiezingsrondes - de tweede glansrijker dan de eerste. De demissionair premier en PP-leider heeft zijn hoop gevestigd op een draai van de sociaal-democratische PSOE. Ze hoeven zijn regering niet te steunen, als ze hem maar in minderheid laten regeren.

De PSOE peinst er echter niet over Rajoy een tweede termijn te gunnen: haar campagne was juist gericht op verandering. De sociaal-democraten zijn drukker de kiezer een stembusgang op Eerste Kerstdag te besparen. Op het moment dat Rajoy werd weggestemd, begon automatisch het aftellen naar nieuwe verkiezingen. De verkiezingsdatum zou volgens dat mechaniek precies met Kerst vallen. De sociaal-democraten kondigden vorige week aan een wetsvoorstel voor te bereiden dat de verkiezingscampagne bekort tot een week. Nieuwe verkiezingen worden zo verplaatst naar de zondag voor Kerst.

De stemming Foto afp

Lokmiddel

De onderhandelingen van de PP en Ciudadanos waren voor een belangrijk deel bedoeld als lokmiddel voor de PSOE. Na de eerste verkiezingsronde bereikten de PSOE en middenpartij Ciudadanos nog een akkoord. In de loop van vorige week kwam het ene na het andere onderhandelingssucces van Ciudadanos naar buiten: een belastingverlaging voor de lage inkomens, een automatisch ontslag voor bestuurders die zichzelf of de partij verrijken, een langer vader- en moederschapsverlof, een minder gepolitiseerde rechtspraak, even veel geld voor onderwijs en gezondheidszorg als voor de crisis. Stuk voor stuk maatregelen waar de PSOE moeilijk tegen kan zijn. Maar het 'nee' van de PSOE bleef even hardnekkig.

'U wilt gewoon net zo lang verkiezingen houden tot het resultaat u bevalt', zei Mariano Rajoy woensdag tijdens het debat met een lachje. Hij was de goedmoedigheid zelve, in een poging geen enkele partij tegen de borst te stuiten. Het haalde weinig uit: PSOE-leider Pedro Sánchez sluit een regering met Rajoy simpelweg uit. Hij wil het natuurlijke leiderschap van zijn partij niet verspelen aan protestpartij Podemos door een regering van Rajoy te gedogen.

Lees ook

Mag je Rajoy op de voorpagina van een blad afbeelden terwijl hij het kindje Jezus met een pistool onder schot houdt? Het satirische weekblad El Jueves vond van wel, en vroeg zo aandacht voor de formatiecrisis in het Zuid-Europese land.

Steun voor Rajoy

Nu Rajoy heeft gefaald, heeft hij nog precies twee maanden om genoeg steun voor zijn regering te verzamelen. Sommige regionale PSOE-leiders lieten doorschemeren dat hun partij na de Baskische en Galicische verkiezingen, eind september, mogelijk toegeeflijker zal zijn.

Ook wordt soms gedacht dat de nationalistische Baskische partij na die verkiezingen open zou kunnen staan voor het gedogen van Rajoy. Daar bleek in het parlement echter weinig van. De leider van de Baskische partij nam het Rajoy ernstig kwalijk dat hij over 'één Spaanse natie' had gesproken, aangezien de Basken volgens hem ook een natie vormen.

Rajoy probeerde de andere partijen met een lofzang op het land in zijn kamp te krijgen - of was het al een verkiezingsrede? 'Er komen hier zo veel toeristen, omdat dit land hen iets te bieden heeft', zei hij. Het was weer eens iets anders die dan de Erasmusstudenten die Rajoy in dit verband altijd te berde brengt.

Economie

Vooral met dank aan het toerisme, en de export, blijft de Spaanse economie ook na ruim 250 dagen zonder een regering gestaag draaien. In het tweede kwartaal was de economische groei met 0,8 procent ruim boven het Europese gemiddelde. 'Maar niets garandeert ons dat dit de Spaanse economie niet zal beïnvloeden', waarschuwde Rajoy. De politieke verlamming heeft al geleid tot een afname van de investeringen in infrastructuur - denk aan wegen en spoorwegen. De bouw, een belangrijke sector in Spanje, begint al licht te krimpen. Het is ook daarom dat Rajoy een 'terugkeer naar de normaliteit' bepleit.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.