Spanje voortaan in vieren verdeeld

De Spaanse kiezer maakt naar verwachting zondag een einde aan de heerschappij van de conservatieven en de socialisten. Twee andere partijen doen nu ook mee.

Podemos is de nieuwe protestpartij. Selfie met Pablo Iglesias. Beeld AFP

De Spaanse kiezers luiden zondag een nieuw politiek tijdperk in. De uitslag van de parlementsverkiezingen zal een einde maken aan de heerschappij van de twee grote partijen: de conservatieve Partido Popular (PP) en de socialistische PSOE. Decennialang vormden zij afwisselend de regeringen. De kiezers verdelen nu hun stemmen over vier partijen en als de peilingen juist zijn, zal het moeilijk worden een coalitie te vormen voor een meerderheidsregering.

De verkiezingscampagne was een strijd van iedereen tegen iedereen. De drie oppositiepartijen keerden zich tegen de PP, maar bleken onderling vooralsnog tot geen enkele samenwerking bereid.

Albert Rivera, leider van het nieuwe centrum-liberale Ciudadanos: 'Spanje heeft basta gezegd tegen het tweepartijensysteem. Wij sluiten geen pact met een van die twee.'

Pablo Iglesias, leider van de linkse 'straatprotestpartij' Podemos: 'Wij sluiten alleen een pact met de socialisten als wij de grootste partij worden.'

De PP van premier Mariano Rajoy, die de afgelopen vier jaar regeerde, zal haar absolute meerderheid verliezen. Dat is de tol voor haar aanpak van de zware financiële en economische crisis die Spanje de afgelopen vier jaar doormaakte. De PP is bovendien besmet door een reeks omvangrijke corruptieschandalen, die onder de verantwoordelijkheid van Rajoy vielen. Maar in de peilingen blijft de conservatieve partij wel de grootste in aanhang.

Podemos, de partij die vorig jaar ontstond uit de straatprotesten, en geldt als de Spaanse zuster van het Griekse Syriza, is in een strijd verwikkeld met de socialisten om de tweede plaats in het aantal stemmen. Het complexe districtenstelsel van Spanje kan ertoe leiden dat Podemos nog een grote stap kan maken als zwevende kiezers voor verandering stemmen.

Wie wordt de nieuwe premier? En met welk programma?

Mariano Rajoy (60), de afgelopen vier jaar premier en leider van de conservatieve Partido Popular.
Verlaging inkomstenbelasting. Salarisbevriezing. Stimulering vrijwillig doorwerken na pensionering met 67 jaar. Meer steun voor persoonsgebonden budgetten. Aftreden van partijleden verdacht van corruptie, bescherming klokkenluiders. Geen herziening grondwet.

Pedro Sánchez (44), lijsttrekker van de socialistische PSOE.
Eenheidsbelasting voor inkomen en vermogen. Herziening akkoord voor pensioensysteem. Verhoging minimumsalaris van 648 naar 1.000 euro in twee jaar. Meer geld voor onderwijs en gezondheidszorg. Aftreden van corruptieverdachte politici. Verplaatsing senaat naar Barcelona.

Pablo Iglesias (37), leider van de 'straatprotestpartij' Podemos.
Invoering milieubelasting, hogere successierechten, meer belasting voor hogere inkomens. Directe verhoging minimumsalaris naar 800euro en vervolgens 950 euro in twee jaar. Terugdraaien pensioengerechtigde leeftijd naar 65 jaar en verhoging pensioenen. Meer geld lager onderwijs. Hervorming van 'olifantenkerkhof' senaat.

Albert Rivera (36), aanvoerder van de centrum-liberale Ciudadanos.
Verlaging inkomsten- en omzetbelasting. Garantie-inkomen door aanvullende uitkering voor de minima. Herziening pensioensysteem. Geen korting op gezondheidszorg. Steun aan klokkenluiders, investeren in mentaliteitsverandering tegen corruptie. Afschaffing senaat enprovincies.

Aanpak economie en werkloosheid

Het centrum-liberale Ciudadanos komt in de peilingen als de vierde grote partij uit de bus. Een coalitie tussen de Ciudadanos en de PP geldt als een reële optie, die echter op voorhand nog geen voldoende meerderheid garandeert. Gezamenlijk verdelen de vier partijen meer dan 80 procent van de stemmen.

Inhoudelijk waren het vooral de economische aanpak van de crisis en de werkloosheid die in de campagne voorop stonden. De dreigende afscheiding van de Catalaanse regio bleef buiten de discussies. Ook de corruptie, en dan vooral de golf van schandalen waarin de regeringspartij van Rajoy is verwikkeld, werd weinig besproken.

In het enige televisiedebat dat Rajoy voerde, verweet de socialistische aanvoerder Pedro Sánchez de premier in harde termen niet te zijn opgestapt naar aanleiding van de corruptieschandalen. 'U bent geen decent persoon', concludeerde Sánchez. Rajoy, die hierover zichtbaar in woede ontstak, noemde zijn opponent vervolgens 'miserabel'. Hoewel de corruptie ook door de andere twee partijleiders werd aangekaart, weigerde de regeringspartij verder verantwoording af te leggen voor de affaires.

Het aantal kiezers dat nog steeds twijfelt bij het uitbrengen van zijn stem is zo groot dat het dagblad El País een speciale 'gids voor de twijfelende kiezer' publiceerde. Zeker 20 procent van de kiezers zweeft nog en dat voedt de verwachting dat Podemos wellicht nog een eindsprint kan maken. Podemos heeft immers al binnen een jaar een doorbraak gemaakt als partij die ontstond uit de straatprotesten. Spanje, waar de wereldwijd nagevolgde Occupy-beweging vandaan komt, lijkt daarmee ook de primeur te krijgen van een politieke doorbraak van de straatprotesten tegen de crisis.

Premier Rajoy liet zich donderdag in Brussel tegenover de Duitse bondskanselier Angela Merkel ontvallen dat Podemos wellicht de tweede grote partij wordt. Lijsstrekker Pablo Iglesias houdt ook nadrukkelijk de mogelijkheid open dat zijn partij een regering gaat vormen. 'In Madrid en Barcelona had niemand gedacht dat we de burgemeesters konden leveren. We hebben bewezen dat dit toch mogelijk was', aldus Iglesias.

Nieuw! Ontvang elke dag de Volkskrant Avond Nieuwsbrief in uw mailbox, met het nieuws van vandaag, tv-tips voor vanavond, en alvast zes artikelen uit de krant van morgen. Schrijf u hier in.

Hoge verwachtingen bij Ciudadanos-leider Albert Rivera. Beeld AFP
Selfie met PP-leider Mariano Rajoy. Beeld AFP
De socialistische PSOE-leider Pedro Sanchez op de foto. Beeld AFP
Beeld de Volkskrant
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden