Spanje had moeten vernieuwen

'La Roja' was over zijn hoogtepunt heen en de signalen waren duidelijk. Bondscoach Del Bosque had eerder moeten ingrijpen.

Als sport een metafoor is voor het leven, dan is Spanje de man die 40 is geworden. Opeens kijkt hij in de kroeg om zich heen en beseft dat die leuke meisjes de leeftijd van zijn dochter hebben. Zijn rol is uitgespeeld. Voor Spanje was de kroeg dit WK. De ploeg had er niets te zoeken.


Zwijgend liepen de spelers van Spanje woensdagavond met hun rolkoffertjes door de catacomben van het Maracanã. De blik stuurs vooruit, zodat ze verslaggevers, op zoek naar verklaringen, niet te woord hoefden te staan. Wie toch met de geslagen helden in contact probeerde te komen, had pech; de muziek op hun koptelefoons, zo groot als oorwarmers, oversteeg al het omgevingsgeluid.


'The End', kopte de Spaanse sportkrant Marca donderdag op de voorpagina. Eén wedstrijd rest Spanje op dit WK, maar de tickets voor de reis naar huis zijn al geboekt. De hele wereld zal zich buigen over de vraag wat bondscoach Vicente del Bosque had moeten doen om deze blamage te voorkomen.


Les 1 van het debacle in Brazilië: laat je niet verblinden door statistieken, hoe indrukwekkend ze ook zijn. Drie keer op rij won Spanje een eindtoernooi. Dat was tot dan toe alleen Argentinië gelukt, eind jaren veertig: het won drie keer achter elkaar de Copa América. Tot aan het WK verloor Spanje in de laatste acht jaar slechts drie officiële duels. Maar die cijfers vertellen maar de halve waarheid.


In 2013 werden de eerste haarscheurtjes al zichtbaar bij Spanje. Het gebeurde ook in Brazilië, waar ze in de finale om de Confederations Cup kansloos met 3-0 verloren van het thuisland. Opeens was er een ploeg die het antwoord had op het befaamde tikitaka-spelletje met hoog baltempo, veel balbezit en veel positiewisselingen. Het was het eerste signaal dat Del Bosque negeerde.


De aftakeling van hofleverancier Barcelona, de ploeg waarop de tactiek van Spanje is gegrond, was al veel eerder en veel duidelijker zichtbaar. In 2012 werd Barça uitgeschakeld voor de Champions League tegen Chelsea. Een jaar later was Bayern München in de halve finale met 3-0 en 4-0 te sterk. Dit jaar moest Barcelona zijn meerdere in de kwartfinale erkennen in Atlético Madrid. Del Bosque sloot er zijn ogen voor.


In plaats van een plan B te bedenken, vertrouwde hij op het hart van de ploeg waarmee hij in 2010 wereld- en in 2012 Europees kampioen werd. Een menselijke beslissing: die spelers hadden hem per slot van rekening nooit in de steek gelaten. Dus riep hij er maar liefst 16 op die er in 2010 ook bij waren.


Pas op 2 juni, een krappe twee weken voor het begin van het WK, had hij ze allemaal bij elkaar. De spelers waren moe in het hoofd en moe in de benen, na een slopend seizoen. In plaats van opbouwen moest Del Bosque zijn ploeg fris zien te krijgen. Het was het laatste moment waarop hij had kunnen ingrijpen.


Bijvoorbeeld toen doelman Iker Casillas opmerkte dat de Champions League-winst van Real Madrid meer voor hem betekende dan de wereldtitel. Toen had Del Bosque een daad kunnen stellen, zoals Mourinho dat bij Real Madrid eerder deed met de doelman die over zijn hoogtepunt heen lijkt te zijn. Alle spelers zouden op tijd wakker zijn geschrokken.


Topsporters hebben prikkels nodig. Over de manier waarop Louis van Gaal het afgelopen jaar Wesley Sneijder tartte, kun je veel zeggen. Het leek soms bijna op een publieke vernedering. Maar het werkte wel. Sneijder verscheen lichamelijk en mentaal topfit aan het WK.

Bezigheidstherapeut

Van Gaal had geleerd van zijn eerdere periode als bondscoach, toen het gros van de spelers die bij Ajax nog uit zijn hand aten, opeens een 'bezigheidstherapeut' wilden in plaats van een strenge schoolmeester. Dit WK pakte Van Gaal het anders aan: het team was heiliger dan ooit. Tot aan de bekendmaking van de voorselectie was bijna niemand zeker van een uitnodiging.


Del Bosque is als een vader voor zijn spelers en beschermde ze tot het laatste moment. Maar ook vaders moeten streng kunnen zijn. Helemaal als bij voortdurend succes het gevaar van gemakzucht en onderschatting op de loer ligt. Toen Del Bosque eindelijk ingreep, door Xavi en Piqué buiten de basis te laten voor het duel met Chili, was het te laat.


Xabi Alonso bekende naderhand: 'We hebben onbewust niet alles gegeven in de voorbereiding, om ver te komen in een toernooi. We zagen dit niet aankomen.'


De kunst is om dat wel op tijd te zien. Het is misschien het moeilijkste facet van het vak als coach: voor hij het weet, is zijn ploeg die man van 40.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden