Spanje als spiegel van de Hollandse school

Beide finalisten dragen het dna van Johan Cruijff. Maar de ironie wil dat de beste Nederlandse voetballer aller tijden zich meer herkent in Spanje dan in de ploeg die hij nooit heeft mogen coachen. Volgens de wet van Cruijff is Spanje het betere Oranje, omdat de Europees kampioen ook op het WK de stijl van zijn geliefde Barcelona hanteert.

De Spaanse teammanager Fernando Hierro had als voormalig boegbeeld van Real Madrid geen Catalaanse dominantie herkend bij de nationale ploeg. ‘Wij spelen volgens de Spaanse stijl’, bromde Hierro in Zuid-Afrika, maar de oud-verdediger werd door Cruijff onmiddellijk op de vingers getikt. ‘Spanje speelt als Barcelona.’

Het kan niet worden ontkend. Uitgerekend bondscoach Vicente del Bosque, die met Real Madrid de Champions League won, stelt zondag in de finale zeker zes en wellicht zeven spelers van Barcelona op. Op La Masia zullen ze een traantje wegpinken als de gouden generatie uit Catalonië onder Spaanse vlag na de Europese titel ook de wereldtitel verovert.

La Cantera

Op La Masia, naast het stadion Camp Nou, is de jeugdacademie van Barcelona gevestigd. De centrumverdedigers Puyol en Pique, debutant Busquets, reservedoelman Valdes, de dirigenten Xavi en Iniesta en de aanvaller Pedro komen allemaal voort uit La Cantera, de eigen jeugd. En wie Villa als nieuwste aankoop van Barcelona meetelt, komt dus op zeven blaugranas in het Spaanse elftal. Een mogelijke ‘dubbel’ voor Spanje zal dan ook worden uitgelegd als een eerbetoon aan de Barça-filosofie en indirect als een ode aan de Hollandse School.

In zijn boek Het Barcelona-gevoel beschrijft Edwin Winkels op vermakelijke wijze hoe de kruisbestuiving tussen Amsterdam en Barcelona bij toeval tot stand kwam. De Nederlandse Marjolijn van der Meer werd na een lift opgepikt door Armand Caraben, die later directeur van Barcelona werd. Hij haalde Cruijff, Neeskens en trainer Rinus Michels naar Catalonië en ontketende daarmee een revolutie, die de club een ander gezicht gaf.

Maar liefst 26 Nederlandse spelers en trainers verhuisden sinds de baanbrekende transfer van Cruijff in 1973 naar Barcelona. Cruijff in 1973 als ‘Verlosser’ – al was dat niet zijn bijnaam in Barcelona – in die onvergetelijke demonstratie (0-5) in Bernabeu tegen Real Madrid, Cruijff als architect van het ‘Dream Team’ dat in 1992 de Europa Cup 1 won. Cruijff die zijn ware revolutie in Barcelona pas gestalte gaf door de jeugdopleiding te moderniseren.

Vrijheid

‘Spelers genoten veel vrijheid bij hem’, vertelde Richard Witschge, bij de zestigste verjaardag van Cruijff, over zijn periode bij Barcelona. ‘Zo selecteerde hij ook: hij koos voor voetballers die initiatief durfden te nemen. Barcelona groeide met fantastisch voetbal en het lef van Cruijff uit tot het legendarische Dream Team.’

4-3-3, zo speel je voetbal en niet anders, vindt ook coach én Cruijff-adept Pep Guardiola, die Messi als Cruijff in de jaren zeventig laat spelen. Geef hem de bal en het volk siddert van genot. De aanval loont altijd; vele Catalaanse voetballers zijn opgevoed met die Hollandse filosofie.

Hoewel Louis van Gaal weinig begreep van de Catalaanse mentaliteit en de Catalanen op hun beurt nog minder van deze strenge leermeester, maakten Xavi en Puyol onder zijn regie hun debuut bij Barcelona. De club was in die jaren een Hollandse enclave geworden en dat ging zelfs Cruijff te ver. Frank de Boer ervoer hoe de almachtige oud-trainer de club ook vanachter de schermen hervormde.

‘Niet alleen bij de verkiezing van de nieuwe voorzitter’, vertelde De Boer, in 2004 aan de Volkskrant, ‘maar ook bij de grote schoonmaak na het vertrek van Van Gaal. Alles wat naar Van Gaal rook, moest wegwezen.’

Hijzelf zeker. Dat kon ook de nieuwe Nederlandse coach niet voorkomen. Frank Rijkaard was in 2003 de verrassende keuze geweest van Juan Laporta, de onlangs teruggetreden preses. Hij had uiteraard de zegen van Cruijff.

Uit het slop

Met Henk ten Cate en later Johan Neeskens aan zijn zijde haalde Rijkaard de dolende ploeg uit het slop, met als hoogtepunt het winnen van de Champions League in 2006.

Zijn mooiste huldiging moet dinsdag volgen in Amsterdam, maar Giovanni van Bronckhorst zal de rondrit door Barcelona in 2005 na de eerste landstitel in zes jaar nooit vergeten.

Het feest in Camp Nou met honderdduizend socios voelde als een hoogmis. ‘Gio, Gio, Gio’, schalde het vanaf de tribunes voor een linksback die bij Arsenal op een zijspoor was geraakt.

Van Bronckhorst maakte nog kwartier voor Mark van Bommel, die een jaar later alweer naar Bayern vertrok. In 2007 verliet Van Bronckhorst als laatste Nederlandse speler Camp Nou, Rijkaard vertrok in 2008.

Cruijff blijft altijd in Barcelona, ook als hij zijn zojuist verkregen titel van erevoorzitter weer inlevert. Cruijff blijft ook altijd in Nederland, zelfs op afstand. En zo zal hij de finale tussen Oranje en Spanje bekijken, als aartsvader van twee ploegen die schatplichtig aan hem zijn.

Minzaam zal Cruijff knikken als Spanje wereldkampioen wordt, het Spanje van ‘zijn’ Barcelona, de ploeg die zijn ideaalbeeld meer benadert dan het Oranje van Bert van Marwijk.

De Spaanse spelers tijdens de laatste training voor de wedstrijd. (AFP)
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.