Spanjaarden wantrouwen behandeling ETA

De Spaanse premier Zapatero bezweert het: hij heeft het niet op een akkoordje gegooid met de Baskische terreurbeweging ETA. Maar de slachtoffers van ETA-aanslagen betwijfelen dit....

Eerst was daar de verklaring in de Baskische kranten Gara en Berria waarin de ETA zei bereid te zijn 'een dialoog aan te gaan en te onderhandelen'. Volgens de terreurslachtoffers en hun vertegenwoordigers was dat een duidelijk antwoord op Zapatero's voorstel gesprekken met de ETA te beginnen over vrede. Een voorstel waar ze fel tegen gekant zijn en op 4 juni samen met honderdduizenden Spanjaarden tegen demonstreerden in de straten van Madrid.

De tweede verklaring van de ETA, een dag na de eerste, vonden ze nog verontrustender. De Baskische afscheidingsbeweging zei geen aanslagen meer te zullen plegen op 'personen van politieke partijen in Spanje'. Met dit bestand was volgens de slachtoffers hét bewijs geleverd dat Zapatero achter de schermen toezeggingen aan de terroristen had gedaan.

Want waarom zou de ETA ophouden politici te vermoorden? En daarmee een eind maken aan zijn zogeheten ideologische schoonmaak, de praktijk die de ETA in januari 1995 begon en nadien aan twintig andere politici het leven kostte? Als beloning, wisten ze.

Zapatero vroeg de verzamelde slachtoffers in het presidentieel paleis van La Moncloa om vertrouwen.

Zijn voorstel om over vrede te praten - op 17 mei door een meerderheid van het Spaanse parlement gesteund - stelt als uitdrukkelijke voorwaarde dat de ETA definitief van geweld moet afzien. Pas dan zouden Zapatero en zijn socialistische regering eventueel met de ETA onderhandelen. Net als eerder de regeringen van Felipe González (in Algiers, 1989) en José Maria Aznar (in Vevey, 1999) hebben gedaan. En van geheime beloftes - de meest genoemde zijn de vrijlating van ETA-gevangenen en het weer legaliseren van ETA's politieke beweging Batasuna - was absoluut geen sprake.

Daarnaast onderstreepte de premier de grootscheepse acties van de Spaanse politie en justitie tegen de Baskische afscheidingsbeweging. Sinds Zapatero's aantreden in maart 2004 zijn 180 ETA-terroristen opgepakt, is de structuur van de in 1968 opgerichte organisatie ernstig verzwakt, en zitten 713 Etarras lange celstraffen uit in Spanje en Frankrijk.

Toch bleven na afloop van de bijeenkomst een groot aantal slachtoffers - en Spanjaarden - met bedenkingen zitten. De ETA is weliswaar verzwakt en heeft ruim twee jaar geen dodelijke slachtoffer meer gemaakt. Maar de terroristen zijn nog wel regelmatig actief.

Zo verklaarde de ETA trots in mei en juni negen aanslagen te hebben gepleegd in Madrid, Guipuzcóa, Zaragoza en vlakbij het grafmonument van Franco in Valle de Los Caidos. Deze laatste aanslag was door minister José Antonio Alonso van Binnenlandse Zaken notabene ontkend en afgedaan als een bedrijfsongeval.

Bovendien heeft de ETA in geen van beide verklaringen aanwijzingen gegeven van plan te zijn een einde te maken aan de kale borroka. Voor duizenden (vaak welgestelde)

Basken is deze gewoonte van de ETA om met dreigbrieven en molotovcocktails zogeheten revolutionaire belasting te innen, juist een reden geweest een lijfwacht te nemen of Baskenland te verlaten.

Maar de grootste angst is het selectieve karakter van het bestand van de ETA. De 67 duizend Spaanse politici zijn niet langer het doelwit. Maar hoe zit het met de tienduizenden politieagenten, militairen, rechters, hoogleraren, journalisten en gewone Spanjaarden? Moeten die nu meer voor hun leven vrezen?

De Spaanse regering heeft direct laten weten dat niemand bang hoeft te zijn. De ruim drieduizend Spanjaarden met lijfwachten - kosten tienduizend euro per persoon per maand - zullen die gewoon houden. Dus ook de niet langer bedreigde politici.

En de strijd tegen de ETA gaat ondanks het bestand gewoon door. Tenslotte heeft de Baskische afscheidingsbeweging vijf keer eerder een bestand afgekondigd - de vorige en nog altijd geldende in februari 2004 voor Catalonië.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden