Spangen pronkt met oud icoon

Corporatie Woonstad Rotterdam restaureerde een verloederde parel van volkshuisvesting. Goed voor het nog altijd slechte imago van de wijk Spangen.

ROTTERDAM - 'In mijn jeugd was dit een getto vol junkies en dealers. Het leek hier op een gevangenis met poorten. Ik woonde om de hoek, maar als kind durfde ik hier eigenlijk niet goed te spelen. In alle hoekjes en gaten lagen gebruikte naalden.'


't Kan verkeren, want nu staat André de Vries (30) in het eens verloederde Justus van Effencomplex in de Rotterdamse wijk Spangen de plinten te schuren van zijn nieuwe huurwoning. Hij wist zelfs zijn vriendin Priscilla Ozturk (32) over te halen hier te gaan samenwonen. 'Ik woonde in het centrum van Rotterdam en wilde het liefst verhuizen naar het Zeeheldenkwartier in Den Haag', vertelt ze. Spangen, een Vinexwijk avant la lettre, negentig jaar geleden bedacht aan de tekentafel, heeft nog altijd een slecht imago. 'Maar dit stukje is als een klein dorp in de wijk. Iedereen groet elkaar.'


Het Justus van Effencomplex, vernoemd naar een 18de-eeuwse cursiefjesschrijver, wordt donderdag feestelijk heropend na een uitvoerige restauratie. Het is internationaal een begrip onder stedebouwkundigen en architecten. In 1922 werd het ontworpen door Michiel Brinkman, die met zijn zoon ook tekende aan de Van Nellefabriek, iets verderop. De 264 volkswoningen voor geschoolde arbeiders kregen als eerste centrale verwarming, gestookt vanuit het Badhuis waar tevens douches waren en ruimtes voor de was. Er kwamen zelfs, nog een primeur, stortkokers voor het vuilnis.


Uniek voor een tijd waar al snel acht gezinnen in één portiek woonden, was bovendien de 'verhoogde binnenstraat' langs de woningen op de tweede verdieping. Zo kreeg iedereen een eigen voordeur én konden bakker en slager met hun handkar langskomen.


Wie er nu overheen loopt, ziet dat nog niet alle huizen zijn opgeleverd. Her en der liggen verfkwasten voor de deur, iemand heeft zelfs een winkelwagentje meegesmokkeld van de Praxis. De stad lijkt hier ver weg, en toch weer niet. Aan de noordkant steken de schijnwerpers van het Spartastadion boven de horizon uit, aan de zuidkant de drie vierkante Marconitorens van het havenbedrijf.


Sociaal experiment

Het Justus van Effencomplex was in 1922 een sociaal experiment en anno 2012 is het dat opnieuw. Immers, het gebouw mag er weer gelikt uitzien, de nieuwe bewoners in de resterende 154 woningen moeten het samen gaan waarmaken. Toenmalig burgemeester Zimmerman hield negentig jaar geleden zijn hart vast. Hij voorspelde: 'Ik zie niks anders dan burenverdriet, onzedelijkheid en misschien zelfs wel onveiligheid.'


Die onveiligheid kwam inderdaad, zij het pas vele decennia later. Een beroerd uitgevoerde renovatie in de jaren tachtig bracht geen soelaas. De karakteristieke gele muren werden wit gekalkt en werden vaalgrauw, de houten kozijnen werden vervangen door goedkoop kunststof. Werkloosheid, criminaliteit en leegstand kregen Spangen in hun greep en zeker ook het Justus van Effencomplex.


Het imago is nog altijd matig, al gaat het nu stukken beter. Spangen staat in de Veiligheidsindex 2012 van de gemeente Rotterdam te boek als 'aandachtswijk'; nog maar één stapje onder het hoogste predicaat 'veilige wijk'.


'Vijftien jaar geleden hebben stadsbestuur, buurtorganisaties en corporaties gezegd: als we nu niets doen, gaat het écht slecht aflopen. Er is heel veel geld en energie in Spangen gestoken. Voor ons is dit het kroonjuweel, de parel van onze projecten', zegt Maria Molenaar, voorzitter van de raad van bestuur van Woonstad Rotterdam. De corporatie bezit 54 duizend eenheden in de stad, ofwel een op de vijf woningen in Rotterdam. Het is daarmee veel groter dan de in de problemen geraakte corporatie Vestia. 'En wij hebben geen derivaten.'


De corporaties zijn vooral negatief in het nieuws, maar deze restauratie is volgens Molenaar 'een toonbeeld van wat de sector ook kan. Het Justus van Effencomplex is in 1922 niet snel-snel gebouwd. Het is een rijksmonument. Als je het niet mag slopen, dan kan je het maar beter goed doen.'


Toch moet Molenaar erkennen dat een ambitieuze restauratie als deze, kosten 30 miljoen euro, vandaag lastiger zou zijn te realiseren. 'Dan zouden we meer concessies moeten doen vanwege de crisis.' Ook de verwachting van een jaar of vijf geleden dat 66 woningen zouden worden verkocht, is drastisch bijgesteld. Alle woningen zijn zowel te koop als te huur, vijf zijn er daadwerkelijk gekocht.


Slechts één van de oude bewoners keert terug in het complex. Ze mochten allemaal terug, maar de meeste mensen wilden uiteindelijk niet twee keer verhuizen in twee jaar. En, zo geeft Woonstad toe, de huren zijn gemiddeld ook wel iets hoger komen te liggen: tussen de 450 en 1.200 euro.


Op de bovenstraat is Karlijn Rijksschroeff (32) druk bezig met klussen. 'Er hangt hier een prettige sfeer. Het is een multicultureel buurtje, als ik zo zie wie er komen wonen. Rotterdam-West heeft geen goede reputatie, kijk maar naar Opsporing Verzocht. Vriendinnen riepen: wát, ga je bij het Marconiplein wonen? Maar mijn pa, die de architect en het complex al kende, was meteen razend enthousiast.'


Het Justus van Effencomplex is dit weekeinde te bezoeken tijdens Open Monumentendag. Later deze week volgt een architectuurrecensie van de restauratie in V.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden