Spaanse rechters jagen op dictators Z-Amerika

De slachtoffers werden verdoofd en in het holst van de nacht aan boord van militaire vliegtuigen gebracht. 'Op een uur vliegen van de kust en van een hoogte van 2000 meter gooiden we ze in zee....

Van onze correspondent

Cees Zoon

MADRID

Vanuit zijn cel in Madrid vertelde de voormalige Argentijnse legerkapitein Adolfo Scilingo aan de Spaanse televisie hoe de militairen in zijn land in koelen bloede duizenden mensen hebben vermoord. De organisatie van de dodenvluchten was volgens Scilingo in handen van admiraal Massera, van 1976 tot 1978 commandant van de Argentijnse marine en een van de drie leden van de militaire junta. Scilingo diende in die tijd in de ESMA, de opleidingschool van de marine die omgevormd was tot een berucht foltercentrum.

Scilingo veroorzaakte met zijn verhaal eerder opschudding in Argentinië. Zijn geweten verhinderde hem nog langer te zwijgen, zelfs over zijn eigen aandeel in de massamoord. In eigen land kan hij zulke verklaringen afleggen zonder dat de justitie ingrijpt. De leiders van de opeenvolgende junta's van de militaire dictatuur (1976-1983) zijn in 1984 door de rechter veroordeeld tot lange gevangenisstraffen, maar kwamen op vrije voeten door de zogeheten Punto final-wet van de huidige president Menem. Die liet ook hun ondergeschikten met rust omdat zij slechts bevelen uitvoerden.

Maar in Spanje belandde Scilingo in de gevangenis. De Spaanse rechter van instructie Garzón leidt een officieel onderzoek naar het lot van de circa zeshonderd Spanjaarden die tijdens de dictatuur in Argentinië zijn verdwenen. In dat kader heeft hij de veroordeelde maar intussen vrijgelaten ex-leiders stuk voor stuk gedagvaard. Tegen generaal Galtieri, die Argentinië in de zinloze Falkland-oorlog met Groot-Brittannië stortte, is zelfs een internationaal arrestatiebevel uitgevaardigd.

Rechter Garzón heeft al een hele reeks getuigenverhoren gevoerd, waarvoor onder meer een delegatie van de Moeders van de Plaza de Mayo naar Madrid is gekomen. De Argentijnse overheid weigert elke medewerking aan het onderzoek, dat zij beschouwt als inmenging in binnenlandse aangelegenheden.

Ex-kapitein Scilingo is de eerste militair die bereid is gevonden tegenover Garzón te getuigen. Hij had de rechter echter verzocht hem niet direct bij aankomst in Madrid te arresteren. Eerst wilde hij zijn verhaal kwijt voor de Spaanse televisie, die zijn reis heeft betaald. Maar uiteindelijk moest hij het interview geven in de gevangenis.

De Spaanse justitie houdt zich de laatste tijd intensief bezig met de voormalige kolonieën van Latijns Amerika. Een andere rechter leidt een soortgelijk onderzoek naar het lot van de meer dan honderd Spanjaarden die in Chili zijn verdwenen tijdens de dictatuur van generaal Augusto Pinochet van 1973 tot 1990. Rechter García-Castellón heeft Pinochet persoonlijk gedagvaard om te getuigen, al is de kans nihil dat deze ooit komt opdagen. Ook de Chileense overheid wijst de bemoeienis van de rechter af en oefent druk op de Spaanse regering uit het onderzoek te staken.

Een groep vooraanstaande leden van de oppositie in Peru heeft eveneens de hulp van de justitie in het voormalige moederland ingeroepen. Hun telefoongesprekken worden voortdurend afgeluisterd in opdracht van de 'gekozen dictator' Alberto Fujimori. Pogingen om een onderzoek in te stellen naar het afluisteren worden door het door Fujimori gecontroleerde parlement geblokkeerd.

De Peruaanse telefoonmaatschappij wordt er door haar eigen medewerkers van beschuldigd het afluisteren van leden van de oppositie en journalisten te tolereren. De maatschappij is echter eigendom van het Spaanse Telefonica. Vier oppositiepartijen hebben de leider van de Spaanse Socialistische Partij, Joaquin Almunia, in een brief gevraagd juridische stappen te ondernemen tegen het moederbedrijf. Een van de slachtoffers van de afluisterpraktijken is Javier Perez de Cuellar, de voormalig secretaris-generaal van de Verenigde Naties en ex-presidentskandidaat in Peru.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden