Spaanse politiek gaat van hoe-wilder-hoe-beter

Lopen twee Basken op straat. Zegt de een tegen de ander: 'Als het plan-Ibarretxe doorgaat, zullen wij een historisch territorium zijn, geassocieerd met een land dat een vrijstaat is, geassocieerd met de natie Spanje, die geassocieerd is met Europa, een sateliet van de Verenigde Staten en schatplichtig aan Duitsland.'..

Cartoonist Peridis vatte gisteren in de krant El Pais de politieke duisternis in Spanje in een zin mooi samen. Een zin die elke Spanjaard onmiddellijk kan vatten, maar die voor Nederlanders enige uitleg behoeft.

Van achter naar voren. Premier Aznar heeft ruzie met bondskanselier Schröder die hem verwijt dat het makkelijk praten is over een financieringstekort nul wanneer Duitsland via Brussel miljarden naar Madrid stuurt. Aznar steunt de Amerikaanse president Bush door dik en dun, zonder zich iets van de Europese partners aan te trekken.

De natie Spanje is voor de premier één en ondeelbaar. Maar de Baskische regeringsleider Ibarretxe heeft een plan om Baskenland tot een vrijstaat uit te roepen, en als dat gebeurt zal de Baskische provincie Alava zich op haar beurt afscheiden.

Dat laatste is het nieuws van de week. Het separatisme in Spanje begint besmettelijke vormen aan te nemen. Alava is een van de drie provincies van Baskenland en de enige die niet bestuurd wordt door de Baskische nationalisten. De meerderheid in de provinciale staten (de PP van Aznar en de socialistische oppositie) heeft een motie aangenomen waarin de afscheiding wordt aangekondigd in het geval dat het plan Baskenland tot een vrijstaat te maken niet van tafel verdwijnt. De woordvoerder van een derde partij voegde daar gisteren het voorstel aan toe met onmiddellijke ingang alle betalingen aan de centrale Baskische overheid te staken.

Leuk land, hè? De politici bedenken elke dag iets anders om de lachers op hun hand te krijgen. Heb jij een wild plan? Dan moet je eens kijken hoe wild mijn reactie is. Het gekke is dat er om die bizarre duels zelden wordt gelachen. De deelnemers zijn altijd bitter serieus, perfectioneren al hun ruziemakerskwaliteiten, en de toeschouwers staan er met open mond naar te kijken.

Het plan van Juan José Ibarretxe valt in de categorie behoorlijk wild. Baskenland zal binnenkort nog slechts een heel losse relatie met Spanje hebben, de Baskische nationaliteit wordt gelijkgeschakeld aan de Spaanse, en de locale justitie zal niets meer met die van Spanje van doen hebben. Over het plan, dat vrijdag officieel door de Baskische regering wordt aangenomen, mogen de Basken zich in 2005 in een refendum uitspreken.

Het is wild maar niet verbazingwekkend. Ibarretxe is de man van de Baskische Nationalistische Partij (PNV), die honderd jaar geleden werd opgericht met als doel de onafhankelijkheid van het door Spanje geknechte buitengewest. Bijna 25 jaar heeft de PNV genoegen genomen met de verregaande autonomie van Baskenland, maar het moment dat dit niet langer genoeg was kon je zien aankomen.

Het is natuurlijk lastig praten met mensen die heilig geloven dat hun volk het oudste van Europa is en dat zij het onafhankelijke paradijs dat zij ooit hadden terug zullen krijgen. Maar tussen lastig praten en bot terugschreeuwen ligt een wereld.

De Baskische nationalisten zijn nog niet jarig als zij hun vrijstaatdenken doorvoeren, dreigt Aznar. Madrid zal alle juridisch middelen uitputten om de geboorte van de vrijstaat te voorkomen.

De PP-leider in Baskenland, Mayor Oreja, heeft geopperd om het wetboek van strafrecht zo te wijzigen dat verkondigers van de ideeën van Ibarretxe vervolgd kunnen worden. De socialistische premier van de deelstaat Extremadura stelt voor de politie het Baskische parlement te laten bezetten, partijgenoten van hem willen de autonomie van Baskenland opschorten. De nationalisten spreken van een op handen zijnde 'aanval over land, zee en door de lucht'.

In deze gezellige sfeer van dialoog en samenwerking hield Aznar begin deze week een opwekkende toespraak tot de Spaanse legerleiders. Hij drukte hen op het hart de voorbereidingen te treffen voor 'preventieve aanvallen' tegen het terrorisme. De sarcastische conclusie werd door menig columnist getrokken: wanneer komt het bombardement op Baskenland?

Voorlopig kiest hij voor het koekje van eigen deeg, oftewel het losweken van een deel van het gebied dat zich wil losweken van Spanje. España va bien (het gaat goed met Spanje) is de lijfspreuk van Aznar. Het gaat zelfs zo goed dat er steeds meer Spanje's dreigen te komen. Leve Spanje! Leve Baskenland! Leve Alava! En een speciale internationale prijs voor het eerste Spaanse dorp met minder dan duizend inwoners dat de onafhankelijkheid uitroept.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden