Spaanse coalitievorming bemoeilijkt: nog 23 miljard bezuinigen

Spaanse begrotingstekort

Het Spaanse begrotingstekort is veel groter dan de regering wilde doen geloven. Nieuwe bezuinigingen, oplopend tot wel 23 miljard euro, zijn daardoor onontkoombaar. Het maakt de behoefte aan een nieuwe regering dringender, maar de onderhandelingen tegelijk lastiger: de partijen die pogen een coalitie te smeden, keerden zich juist af van het strenge bezuinigingsregime van de afgelopen jaren.

Pedro Sanchez (links) van de Spaanse Socialistische Partij en Pablo Iglesias van Podemos. Foto ap

De afspraak tussen de Spaanse regering en de Europese Commissie was: in 2015 een begrotingstekort van maximaal 4,2 procent van het bbp. Het werd bijna een heel procentpunt meer: 5,2 procent. Onder de Spaanse regering van de Partido Popular (PP) werd 10 miljard meer uitgegeven dan in de planning stond.

De verontwaardiging over de partij van premier Rajoy is groot. Door steeds te bezweren dat het begrotingstekort binnen de perken zou blijven, is de reputatie van Spanje zwaar beschadigd, vinden de andere partijen. In de woorden van de Spaanse econoom José Carlos Díez: 'De betrouwbaarheid van Spanje bevindt zich op het dieptepunt sinds de dood van Franco.'

Opnieuw snijden in overheidsuitgaven

De PP-minister van Belastingzaken, Cristóbal Montoro, haastte zich donderdag de schuld te leggen bij de regiobesturen. 'Het lijkt erop dat ze nergens anders goed voor zijn dan voor het bekendmaken van nieuwe uitgaven', sneerde hij.

Het klopt dat de meeste regiobesturen meer spendeerden dan de bedoeling was - Catalonië voorop - maar dat is slechts een deel van de waarheid. Ook de regering van PP-premier Mariono Rajoy stond zichzelf afgelopen jaar een grotere vrijgevigheid toe dan voorzien. Zo gaf Rajoy ambtenaren de kersttoeslag terug die hij hen aan het begin van zijn regeerperiode had afgenomen. Verder verlaagde hij de belastingen. Hij had immers landelijke verkiezingen te winnen aan het einde van 2015.

Een andere oorzaak van het aanzienlijke tekort is dat de uitgaven aan sociale zekerheid groter waren dan verwacht, vanwege de aanhoudende malaise op de Spaanse arbeidsmarkt.

Dit alles leidt ertoe dat de Spaanse regering-in-wording opnieuw flink zal moeten snijden in de overheidsuitgaven. De bedoeling was dat het tekort dit jaar binnen de magische grens van 3 procent bleef. Dat zou betekenen dat er ruim 23 miljard moet worden bezuinigd - even veel als bij het aantreden van de PP-regering in 2012, toen diep werd gesneden de uitgaven aan de zorg en het onderwijs en de belastingen werden verhoogd.

De verwachting is echter dat de Europese Commissie Spanje nog een jaar respijt geeft, zoals ze al twee keer eerder deed. Dan hoeft er minder te worden gekort, maar duidelijk is dat nieuwe bezuinigingen onafwendbaar zijn.

De huidige regering is demissionair en kan dus geen ingrijpende besluiten meer nemen; de PP is bovendien haar meerderheid in het parlement kwijt. De bezuinigingen zijn daarmee een klus voor een nieuwe regering.

Moeilijke puzzel

Het legt een zware hypotheek op de onderhandelingen over een nieuwe coalitie, die in volle gang zijn. Nog een maand is er de tijd om de formatie af te ronden. De sociaal-democratische partij, PSOE, nam het voortouw bij de formatie en sloot al een akkoord met de nieuwe partij Ciudadanos (C's). Beide partijen zien zich nu genoodzaakt dit pact open te breken.

En daarmee zijn ze er nog niet. Om een meerderheidsregering te vormen is nóg een partij nodig. De twee partijen hebben hun hoop gevestigd op die andere Spaanse nieuwkomer, Podemos, een links bondgenootschap. Probleempje: die groepering wil de uitgaven juist met tientallen miljarden verhogen.

Ziehier de moeilijke puzzel die PSOE-leider Pedro Sanchez probeert te leggen. Zijn enige hoop zal zijn dat een gezamenlijke afkeer van de PP de drie andere grote partijen in elkaars armen drijft.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.