SP zoekt brede coalitie voor Zorgfonds, maar wat willen ze ermee?

Met een mars door Den Haag geeft de SP vandaag het startsein van de landelijke campagne voor een Nationaal Zorgfonds - het belangrijkste wapen waarmee de socialisten de verkiezingen hopen te winnen. Wat is het doel?

SP-lijsttrekker Emile Roemer in oktober na de presentatie van het verkiezingsprogramma in Den Haag. Beeld anp
SP-lijsttrekker Emile Roemer in oktober na de presentatie van het verkiezingsprogramma in Den Haag.Beeld anp

Wat is het Nationaal Zorgfonds?

Het is vooral een campagne om de onvrede over 'de' zorg te mobiliseren. Dan gaat het om alle denkbare onvrede: over marktwerking, de zorgverzekeraars, beloningen van topbestuurders, de hoogte van het eigen risico, de bureaucratie voor zorgverleners, het oerwoud aan polissen, het vermogen dat zorgverzekeraars hebben opgepot - en nog zo wat. Die onvrede is groot, blijkt uit kiezersonderzoeken. Het Zorgfonds zelf heeft alleen betrekking op de verplichte basisverzekering tegen ziektekosten.

Wat is het voorstel?

Een uitgewerkt plan is er nog niet, maar dit zijn de grote lijnen: een nationale overheidsinstantie vervangt de concurrerende verzekeraars. Alle zorg in het verplichte basispakket wordt door deze instantie geregeld. Commerciële zorgverzekeraars mogen nog wel aanvullende verzekeringen aanbieden. Maar zo'n aanvulling zal voor de meeste mensen niet nodig zijn want de basisverzekering wordt uitgebreid met onbeperkte fysiotherapie, geestelijke gezondheidszorg en de tandarts. Tegelijkertijd wordt het het eigen risico afgeschaft - de 385 euro die iedere volwassene nu eerst zelf moet betalen voordat de verzekering de kosten dekt.

Maakt dat plan kans?

De SP zet ontegenzeggelijk een trend. Inmiddels hebben meer dan 215 duizend mensen het manifest voor het zorgfonds getekend. Ook 50Plus, de Partij voor de Dieren en de Piratenpartij hebben het initiatief omarmd, net zoals een reeks ouderenorganisaties - Omroep Max, FNV senioren en KBO Brabant. Andere partijen, zoals de PVV, GroenLinks, CDA en de PvdA, nemen niet het hele plan over maar bijvoorbeeld wel de verlaging of de afschaffing van het eigen risico.

Dat is precies waar de SP op uit is: een brede coalitie. Daarom is het een actie in de beste SP-traditie, zonder SP-vlag. Er wordt een reeks zorgverleners ingezet om de boodschap uit te venten - een fysiotherapeut, een hoogleraar psychiatrie, een huisarts. Psychiater Coby Groenendijk mocht al in tv-programma Buitenhof aanschuiven. Dat zorgde voor extra publiciteit omdat het ministerie van VWS het nodig vond haar stellingen direct via Twitter te weerleggen. Maar uiteindelijk zal iedereen die het fonds omarmt bij de SP uitkomen, omdat die het volledig onderschrijft. Had er tevoren een SP-stempel op gestaan, dan zou dat mogelijk afschrikken.

Tegenover die groeiende zorgcoalitie staan partijen als VVD en D66, die geloven in de heilzame werking van het huidige stelsel. Zolang de VVD prominent onderdeel uitmaakt van de regering, maakt het Zorgfonds als geheel weinig kans.

Wat zou het kosten?

Dat is ingewikkeld en politiek omstreden. Tegenstanders wijzen op de financiële gevolgen van het Zorgfonds. Het afschaffen van het eigen risico kost de schatkist volgens het Centraal Planbureau 4,5 miljard euro, omdat dat geld dan uit de belastingopbrengsten of een veel hogere premie moet komen. Volgens het actiemateriaal van de voorstanders kost het slechts 3,2 miljard euro. Dat kan gedekt worden met een besparing van 1,5 miljard euro op reclame, overhead en winst - allemaal niet meer nodig met één nationale uitvoerder. Ook zit er volgens de SP nog 750 miljoen euro in het aanpakken van woekerwinsten van de farmaceutische industrie en 1,3 miljard euro in 'onnodige regels en bureaucratie'. Voor de complete verbouwing van het zorgstelsel tot Zorgfonds wordt gerekend op 2,5 miljard euro als opbrengst van 'vergroening van het belastingstelsel', 3,4 miljard euro via 'eerlijkere belastingbijdrage van banken en grote bedrijven' en 4,2 miljard euro als opbrengst van 'een miljonairsbelasting'.

De tegenstanders zien dit als natte vingerwerk. Zij zijn echter vooral bang voor gedragseffecten. Ze zien in het eigen risico een belangrijke prikkel voor verzekerden om niet onnodig snel naar de dokter te gaan of medicijnen in te kopen. Ook hebben verzekeraars er in de strijd om de klant nu belang bij de prijzen te drukken, teneinde hun premies laag te houden. Als er geen rem meer op zit, zullen de zorgkosten nog sneller stijgen, vrezen de tegenstanders.

Hoe gaat het nu verder?

De SP wil de dagen tot de verkiezingen gebruiken voor de Zorgfonds-campagne. Dat is in feite de finale, want al sinds de introductie van het huidige zorgverzekeringsstelsel in 2006 ageert de SP tevergeefs tegen het systeem. Al die jaren trekt SP-zorgwoordvoerder Renske Leijten in de Tweede Kamer schier onvermoeibaar van leer tegen de marktwerking in de zorg. Tien jaar lang kreeg zij, zoals ze dat zelf zegt, 'tina' te horen: 'there is no alternative'. Nu moeten zoveel mogelijk mensen overtuigd worden dat er wel een alternatief is.

Mogelijk beslissend wordt de doorrekening van de verkiezingsprogramma's in februari. Dan moet blijken of de financiële onderbouwing van de SP gefundeerd is. In 2015 liet Leijten al een alternatief zorgstelsel doorrekenen door het Centraal Planbureau. Toen bleek het zo duur te worden dat het niet aantrekkelijk was om ermee de boer op te gaan. Daarom is nu het omgedraaid: eerst het wenkend perspectief, daarna de rekening. Vervolgens hoopt de SP er zo veel stemmen mee te winnen dat het plan een onvermijdelijk thema wordt in de komende kabinetsformatie.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden