SP plotseling aan zet in chic Vught

De opmars van de SP in Heerlen, Doesburg, Vught, Boxmeer, Uden en Valkenburg is opmerkelijk. Maar kunnen de socialisten de bestuursverantwoordelijk wel aan?...

Van onze verslaggever Peter de Graaf

‘Een knaller’, jubelt Henri Swinkels, SP-lijsttrekker in de chique Brabantse gemeente Vught. ‘Anderhalf jaar geleden riep iedereen nog: de SP in Vught, kan dat wel? En nu zijn we uit het niets de grootste geworden. Bizar wel. Nu zijn we ook nog initiatiefnemer om een college te vormen.’

De SP deed in Vught voor het eerst mee en won meteen de verkiezingen met 22,9 procent van de stemmen, goed voor vijf zetels. Ook in Heerlen, Doesburg, Boxmeer, Uden, Valkenburg aan de Geul en Oss kwamen de socialisten als grootste uit de stembus, waardoor ze aan het roer staan bij de coalitieonderhandelingen.

Opvallende scores waren er in steden als Groningen, Haarlem, Nijmegen, Arnhem, Leiden en Schiedam, waar de SP de tweede partij is. De socialisten deden in 91 gemeenten mee – in 38 voor het eerst – en verdubbelden het aantal raadszetels tot bijna 340. ‘Vandaag is de SP groot geworden’, zei partijleider Jan Marijnissen in zijn overwinningstoespraak. ‘Groot waren we al in veel kleinere gemeenten. Groot zijn we nu ook in veel grote steden van Nederland.’

Kan de SP die enorme groei wel behappen? ‘Geen probleem’, meldt partijsecretaris Hans van Heijningen. ‘We zijn begin vorig jaar al met het traject begonnen om uit te zoeken welke afdelingen zich capabel achten om met de verkiezingen mee te doen. We hebben veel energie gestoken in scholing. Daarvoor zijn vijf mensen permanent op pad.’

Het studiecentrum verzorgt vijfdaagse cursussen voor kandidaat-raadsleden, waarin onderricht wordt gegeven over het functioneren van de gemeenteraad, het debatteren en de partij-ideologie. De SP telt 130 afdelingen in het land. Bijna veertig hebben er dus nog niet meegedaan aan de verkiezingen. ‘Sommige zijn nog te jong, hebben niet genoeg mensen of zijn er nog niet klaar voor’, aldus Van Heijningen. ‘We gaan eerder op de rem staan dan dat we, zoals veel andere partijen, mensen moeten zoeken om zich kandidaat te stellen.’

Volgens de Amsterdamse politicoloog Philip van Praag, verbonden aan de Universiteit van Amsterdam, is de SP ‘een gedisciplineerde partij’, die veel werk maakt van scholing en opleiding. ‘Ze zijn eerder terughoudend met de oprichting van nieuwe afdelingen. En ze gaan pas meedoen aan de verkiezingen als de afdeling en de kandidatenlijst sterk genoeg zijn. Eerst kader kweken, dan pas deelname, in die volgorde, om LPF-problemen te voorkomen.’

De voormalige protestpartij is een nieuwe fase ingegaan. Het aantal SP-wethouders in het land zal naar verwachting substantieel stijgen. ‘Onze nieuwe uitdaging is om activisme te combineren met bestuursverantwoordelijkheid’, meent Van Heijningen. Hij denkt dat de partij haar grenzen nog lang niet heeft bereikt.

Toch heerste gisteren niet overal SP-euforie. Zo verloor de partij nota bene voor het eerst in de historie in Oss, de bakermat en woonplaats van Marijnissen. Na acht verkiezingsoverwinningen op rij duikelde de SP van 38 naar 29 procent van de stemmen. ‘We zijn afgerekend op het ziekenhuis’, meent locoburgemeester Jules Iding. Oss verloor kort geleden het gevecht om de locatie van het nieuwe regionale ziekenhuis, dat nu in Uden komt. Dat verlies wordt de SP-wethouders aangerekend.’ Toch heerst er volgens Iding geen grafstemming. ‘We hebben een belangrijke wedstrijd verloren, maar we staan nog steeds bovenaan in de competitie.’

Ook in een andere Brabantse gemeente waar de SP op het pluche zit, ging het mis. In Schijndel gingen de socialisten van 22,5 naar 15,6 procent.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden