Nieuws

SP: juridische huisarts kan veel maatschappelijke narigheid voorkomen

De toegang tot het recht moet laagdrempeliger. Dat kan door in bestaande locaties als bibliotheken en wijkcentra een ‘huis van het recht’ in te richten waar bewoners juridisch advies kunnen krijgen. Met dit voorstel, aan de vooravond van de begrotingsbehandeling van Justitie en Veiligheid, beoogt SP-Kamerlid Michiel van Nispen een ‘sociaal-juridische huisarts’ in het leven te roepen.

Remco Meijer
SP-kamerlid Michiel van Nispen wil via een initiatiefnota een 'sociaal-juridische huisarts' in het leven roepen. Beeld ANP
SP-kamerlid Michiel van Nispen wil via een initiatiefnota een 'sociaal-juridische huisarts' in het leven roepen.Beeld ANP

Van Nispen heeft het idee – dat in het verkiezingsprogramma van de SP kort werd aangestipt – verder uitgewerkt in een initiatiefnota, een parlementair instrument dat andere Kamerleden en het kabinet uitnodigt om op de opgeworpen kwestie te reageren.

Van Nispen bepleit op elke 60 duizend inwoners een huis van het recht, in totaal 300, zodat mensen dichtbij huis hun verhaal kunnen doen. Achter het loket zit een sociaal advocaat of een juridische dienstverlener die de regio goed kent en eventueel kan doorverwijzen. ‘Dat is een cruciale persoon die de samenleving snapt en voldoening vindt in het hulp bieden bij alledaagse problemen van mensen, zoals burenruzies of schuldenproblematiek’, aldus Van Nispen. ‘Daarmee kan zo iemand bijdragen aan oplossingen en voorkom je de onnodige juridisering die we nu vaak zien.’

In Nederland zijn op dit terrein al tal van initiatieven, zoals buurtrechters, mediators, vertrouwenspersonen en maatschappelijk werkers. Ook is er op dertig plaatsen een Juridisch Loket. Van Nispen: ‘Het is allemaal heel versnipperd, met als gevolg dat je in de ene gemeente beter af bent dan in de andere. Ik vind dat daar meer regie op moet komen, want nu blijven veel mensen met hun problemen en geschillen zitten.’

In een huis van het recht kan eerste hulp worden geboden als mensen juridische of sociale problemen hebben, zoals een conflict met de overheid, een bedrijf, het werk of de huisbaas. Er kan ook recht worden gesproken, bijvoorbeeld in kleine zaken die nu door de politierechter worden afgedaan. In Rotterdam loopt het project ‘Wijkrechtspraak op Zuid’, waarbij een rechter zitting houdt in een voormalig klaslokaal.

Brug te ver

Dat veel mensen nu hun recht niet halen, heeft volgens Van Nispen verschillende oorzaken. Door een herziening van de zogenoemde ‘gerechtelijke kaart’ is het aantal fysieke locaties waar recht wordt gesproken de afgelopen jaren sterk afgenomen. Bovendien is voor veel mensen een gang naar de rechter een brug te ver, omdat het kosten meebrengt. Behalve griffierechten zijn er ook de kosten voor een advocaat, als de toegang tot gesubsidieerde rechtsbijstand op hobbels stuit.

Van Nispen noemt ook de veronderstelde ‘zelfredzaamheid’ van mensen een boosdoener. ‘Ik noem dat de zoek-het-zelf-maar-uit-mentaliteit’, zegt Van Nispen.Hij wijst op het rapport Weten is nog geen doen (2017) van de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid, dat stelt dat de overheid vaak te hoge verwachtingen heeft van burgers. Wie eenmaal een probleem heeft, krijgt er vaak andere problemen bij. Zulke ‘multiproblematiek’ kan doorgaans niet door louter een vonnis van een rechter worden opgelost.

Bij de Raad voor de rechtspraak loopt het programma ‘Maatschappelijk Effectieve Rechtspraak’, dat een meer oplossingsgerichte vorm van rechtspraak beoogt. Kwetsbare verdachten zien de rechtbank vaak als ‘een intimiderende instantie’. Door zittingen te organiseren met een minder formele sfeer, moet die drempel worden geslecht. Henk Naves, voorzitter van de Raad voor de rechtspraak, benadrukte op Prinsjesdag het belang van ‘wijkrechtspraak en andere initiatieven’ om rechtspraak dichter bij de burger te brengen. ‘De deur van de rechtsstaat moet voor iedereen open staan.’

Van Nispen vraagt in zijn initiatiefnota om een startsubsidie van 100 miljoen euro, waarmee de komende vijf jaar honderd huizen van het recht kunnen worden opgericht. De dienstverlening zou gratis moeten zijn, of hooguit de helft van de huidige griffiekosten.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden