Souvenirs van de wereld

Waarom nog reizen als zo veel dingen overal hetzelfde zijn? Nou, omdat er ook nog genoeg níét gelijkgeschakeld is door de mondialisering. Zoals souvenirs natuurlijk.

Beeld Lars Deltrap

Een spuuglelijk, volkomen inwisselbaar ding waar niemand op zit te wachten en dat nauwelijks iets zegt over de kleuren en geuren van een land. Een beetje narrige definitie van een souvenir. Maar wat moeten we met al die sleutelhangers en koelkastmagneten en T-shirts met iets als 'My girlfriend went to...'. En souvenirs zíjn toch ook foeilelijk en ze kómen toch ook allemaal uit China? Toch kennen de meeste vakantiegangers de onweerstaanbare aantrekkingskracht ervan. Het zal iets psychologisch zijn. Op vakantie zijn we ontspannen, uit de normale routine, en ontvankelijk voor kralen en kleuren die thuis hopelijk dezelfde droomtoestand zullen oproepen. In deze wekelijkse zoektocht naar alles wat nog niet op elkaar lijkt in de wereld, rijst de vraag: zijn er nog souvenirs of geschenken die niet op souvenirs lijken en echt bij een land horen. Toch wel. Hier zijn er zeven.

Füsuns oorbellen - Istanbul, Turkije

Het 'museum van de onschuld' in Istanbul is een boekmuseum. Orhan Pamuks Het museum van de onschuld gaat over de verboden relatie tussen Kemal en Füsun in het Istanbul van 1975. Kleine, dagelijkse dingen die bij die relatie en bij de stad van toen horen, zijn door Pamuk verzameld voor het gelijknamige museum, vierduizend sigarettenpeukjes, voetbalplaatjes, oude foto's van de Bosporus, een flesje Meltem, een lot uit de loterij. Het eerste object in het museum is de oorbel van Füsun, een vlinderachtige bel. Ze verliest de oorbel als Kemal en zij elkaar voor het eerst in het geheim in het appartement ontmoeten en hij zachtjes in haar oor bijt. De oorbellen zijn nu te koop in het museum, in zilver en goud.

Füsuns oorbellen - Istanbul, Turkije. Beeld Lars Deltrap

Zonnebril - Boedapest, Hongarije

Hongaren zijn erg van de upcycling, oude spullen een nieuw leven geven. Aan het begin van de eeuw sneupte Zachary Tipton wat rond in het schuurtje van zijn ouderlijk huis en bedacht iets vreemds: hij wilde een bril maken van een van de oude vinylplaten van zijn vader, die daar muf lagen te liggen. Hij begon met eentje, maar kreeg daarna de smaak te pakken en begon een brillenbedrijf. Stevige Hongaarse rockbands, Transsylvaanse folk of een zeldzame Liszt-opname van het Hungarian Radio Symphony Orchestra, alles kon een bril worden, een bril met Hongaars dna. Hoewel klassieke muziek zich groefsgewijs blijkbaar makkelijker laat bewerken tot stevig brilmontuur dan een oude popplaat. Nu kun je bij Vinilyze in Boedapest ook brillen laten maken uit je eigen oude vinylcollectie.

Gaudí miniatuurstoel - Barcelona, Spanje

Als je rondloopt in Barcelona lijkt het een wetmatigheid: hoe mooier de stad, hoe lelijker de souvenirs. Beauty Barcelona, zo verwend met de kleuren en rondingen van Antoni Gaudí, ligt vol met slordige mozaïekmokken en miniatuur-Sagrada Familiaatjes, de een nog lomper dan de ander. Beter maar een Messishirt mee nemen voor thuis, daar valt weinig aan te verknallen. Of dit fijnbesnaarde miniatuurtje. Toch nog een echte Gaudí. In de museumshop van Casa Batlló worden replica's van Gaudí's niet-hoekige meubels verkocht, een organische stoel uit 1906 voor 1.900 euro. Maar er is ook een miniatuurversie van een ergonomische, houten Gaudístoel uit 1906, voor 39 euro.

Beeld Lars Deltrap

Wiebelhoofd van de paus - Vaticaanstad, Italië

Ach mag er niet zo'n echt supersmakeloos archetypisch souvenir in het lijstje, eentje maar? Eentje in de categorie sleutelhangers en sneeuwbollen? Dat mag, maar dan doen we het ook goed. Als er iemand is op de wereld die een onweerstaanbare aantrekkingskracht heeft op souvenirmakers is het paus Franciscus. Van niemand worden zoveel kitschy magneten, knuffelpopjes, beeldjes, tassen en buttons gemaakt als van de paus. Voer voor antropologen, waarom juist de heilige vader zo'n souvenirprooi is geworden. Ook al omdat zijn beeltenis opmerkelijk vaak voorkomt op nogal wereldse voorwerpen, aanstekers, asbakken en shotglaasjes. Dit pauselijk wiebelhoofd is zonder twijfel een plaatje van een souvenir.

Wiebelhoofd van de paus. Beeld Lars Deltrap

Wollen muts - Anchorage, Alaska, USA

Alisa Grifo is een New Yorkse designer die met haar vriend een winkel/museumpje begon, KIOSK, waar ze souvenirs verkoopt die anders en bijzonder zijn. Dingen die echt gebruikt worden in het land waar ze vandaan kwamen: een sauna-emmer uit Finland, een fietspomp uit Nederland, een sakethermometer uit Japan, een auberginemes uit Roemenië. En dit: een sinaasappelslurper waarmee je het sap uit de sinaasappel kan slurpen. 'Het werkt echt', zegt Grifo, en het wordt nog steeds gemaakt door dezelfde fabriek die de sipper in 1933 op de Wereldtentoonstelling van Chicago introduceerde. De slurper is te koop bij het Cooper Hewitt Museum in New York, (het KIOSKmuseum is even gesloten) voor 6 dollar.

Zonnebril uit Boedapest en een muts uit Anchorage. Beeld Lars Deltrap

Sinaasappelslurper - Florida, USA

Een muskusos is een groot dier met hangende hoorns dat alles weg heeft van een rund, maar genetisch veel dichter bij de geit staat. De dieren hebben in de winter een dikke vacht die uit twee lagen bestaat, de binnenste vacht, de qiviut, is het zachtst. Als de muskusossen in de lente hun vacht verliezen, gaan de breisters van Oomingmak met de ondervacht aan de slag. Deze coöperatie van 250 vrouwen uit Alaska breit nog mutsen en sjaals in de oude Eskimopatronen die in elk afgelegen dorpje weer anders waren. Qiviut is een soort wonderwol. Acht keer zachter dan schapewol, licht als een veertje, en zonder alle nadelen van wol: prikt niet, krimpt niet in de was. Maar fancy kleuren, daar doen de breisters niet aan hè. De collectie komt alleen in muskusosgrijsbruin.

Lampion - Hoi An, Vietnam

Zijn er dan helemaal geen souvenirs die wel verhalen van een land vertellen? Eerlijk is eerlijk, die zijn er. De Griekse kombolói, de zorgenkralen, die je door je handen laat gaan als je stress hebt, de gekleurde Mexicaanse schedeltjes die bij de Dia de los Muertos horen, de Russische matroesjka's die moederschap en vruchtbaarheid symboliseerden, de Portugese Barcelohaan. Zo ook de gekleurde lampionnen in de straten van de Vietnamese stad Hoi An die 's avonds de straten verlichten. De lampions waren bedoeld om geluk en rijkdom te brengen en worden nog steeds ter plaatse gemaakt in alle kleuren en vormen, in druppelvorm, mangovorm en diamantvorm. (Het is een beetje cheaten, maar er is een Nederlands bedrijf dat de lampions in Hanoi laat maken: lampionsenzo).

Beeld Lars Deltrap
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden