Soundtrack bij film-noire

Een paar jaar geleden zat Jason Swinscoe nog alleen te jammen op een zolderkamertje. Nu is hij de leider van de zevenkoppige band The Cinematic Orchestra, een sample-genie die een nieuwe generatie wil interesseren voor jazz....

Het gaat al weer wat beter met Jason Swinscoe, de bandleider van The Cinematic Orchestra. Hij steekt er zelfs maar weer een sigaret bij op - aan de overvolle asbak te zien niet zijn eerste. Toch zag hij amper tien minuten geleden nog zo grauw als de as van zijn sigaret. Op zijn bovenlip parelden zweetdruppels en in zijn maag zat een knoop. Maar het verlossende bezoek aan de wc heeft hem zichtbaar goed gedaan.

Plankenkoorts. De beroemdste artiesten worden er door geplaagd. En Swinscoe dus, die het een uur voor zijn optreden in een Brusselse concertzaal uitgiert van de zenuwen. Vier jaar geleden was hij niets meer dan een anonieme zolderkamerproducer met een baantje als promotiemedewerker bij het platenlabel Ninja Tune. Nu is zijn band The Cinematic Orchestra een van de paradepaardjes van datzelfde label met eigenzinnige acts als Cold Cut en The Herbaliser.

Het is trouwens pas sinds kort dat hij over 'mijn band' kan spreken. Aanvankelijk werkte hij alleen. Dan trommelde hij een groep muzikanten op in zijn studio om mee te jammen met samples van oude jazzplaten en filmsoundtracks. Of hij liet de muzikanten die samples opnieuw inspelen. 'En soms maakte ik daar dan wéér een sample van.' De opnamen van deze sessies knipte en plakte hij in de studio aaneen tot het indrukwekkende debuutalbum Motion, dat twee jaar geleden uitkwam. 'Al met al een behoorlijk omslachtige werkwijze.' En om dat soort 'sample-avonturen' op een podium te spelen met zevenkoppige band, dat is op z'n zachtst gezegd 'beangstigend'.

Ondanks deze moderne aanpak doen de trage, dromerige liedjes met swingende akkoorden en grillige saxofoonimprovisaties van The Cinematic Orchestra meer denken aan onvervalste jazz dan aan elektronische stijlen als house en lounge. Toch wordt de band in 'de conservatieve jazz-scene' amper serieus genomen, klaagt Swinscoe. 'De vrees voor elektronica als samplers en draaitafels is te groot.' Terwijl het helemaal niet zo revolutionair is wat hij doet. 'Miles Davis heeft bij het album Bitches Brew hetzelfde idee gebruikt door tapes met geluidsfragmenten aan elkaar te plakken.'

Openstaan voor nieuwe ontwikkelingen, lust tot experimenteren: dat waren nou juist die 'rauwe elementen van jazz' waar Swinscoe, ooit een blauwe maandag bassist in een punktrio, zich zo tot aangetrokken voelde. 'Hoewel onze muziek op dancefestivals méér uit de toon valt dan op jazzfestivals, is de respons van het jonge uitgaanspubliek veel beter. Het zou mooi zijn als ik een nieuwe generatie kan interesseren voor jazz.'

Hoe onterecht de vrees voor elektronica is, blijkt tijdens het optreden later die avond. Van de dominante rol van de sampler op de platen is niets meer te merken. In de rokerige bovenzaal van het Brusselse muziekcentrum Ancienne Belgique staat een band die losjes speelt, met Swinscoe aan de zijkant als onbetwist leider. Tellend, seintjes gevend aan de bassist en bemoedigend knikkend naar de jonge zangeres. Ondertussen trekt hij flarden strijkers en pianoriedeltjes uit zijn sampler. Of hij zet nummers in met grove ritmes die vervolgens door de energieke drummer worden overgenomen. De saxofonist, de toetsenist en de dj of turntablist geven om de beurt hun solo's weg.

Opvallend tijdens het optreden zijn de zwartwitbeelden die achter de band worden geprojecteerd. De bandnaam refereert er al aan. De sfeervolle, bij vlagen melancholieke muziek zou het goed doen als de soundtrack bij een kijkhuisfilm. 'Zo'n Franse film die zich afspeelt in rokerige kroegen en donkere steegjes met mist?', reageert Swinscoe gekscherend na het optreden aan de bar, drijfnat van het zweet en zichtbaar vermoeid, maar eindelijk met een ontspannen grijns op zijn gezicht. 'Nou, daar heb ik helemaal níets mee.' Waar hij wél wat mee heeft, is filmmuziek. Componisten als Lalo Schifrin en Quincy Jones maar ook Ennio Morricone noemt hij als grote inspirators.

Toch hebben die filmbeelden - fragmenten uit Man With A Movie Camera van Dziga Vertov uit 1929 - een diepe betekenis voor Swinscoe en zijn band. Twee jaar geleden werd hem gevraagd een nieuwe soundtrack voor deze Russische film te maken. Van die sessie komt ongeveer driekwart van de ideeën voor Everyday, de opvolger van het debuutalbum, die twee maanden geleden uitkwam. Tijdens die sessies kregen de muzikanten meer ruimte, terwijl de samples juister korter werden. 'En zo werd de kiem gelegd voor The Cinematic Orchestra zoals het zojuist op het podium stond.'

Opmerkelijk genoeg klinkt Everyday juist minder filmisch maar meer poppy, mede dankzij gastrollen van de Britse rapper Roots Manuva en gospel- en souldiva Fontella Bass, in de jaren zestig de zangeres van het legendarische Chicago Art Ensemble. Hoewel het sample-genie Swinscoe haar een tape had kunnen laten inzingen, wilde hij per se naar haar woonplaats St. Louis, Missouri. 'We moesten eerst een paar dagen met haar rondhangen, uitjes naar bevriende muzikanten, meeëten met haar familie. Daarna wilde ze pas de studio in.' Een van de twee nummers die Swinscoe met 'Miss Bass' opnam is All That You Give, een ode aan haar overleden echtgenoot Lester Bowie. 'Tijdens de opnamen liepen de tranen over haar wangen.'

'Een eer' noemt hij het om met musici van het kaliber als Miss Bass te mogen werken. Net zoals hij al weken voor het North Sea Jazz Festival kippenvel krijgt. Want, zo vraagt hij zich hardop af, wie is hij nu helemaal om daar het podium te delen met een Herbie Hancock of een Archie Shepp? 'Ik heb slechts twee platen gemaakt en sta pas twee jaar op het podium.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden