Soulschrift

De Amerikaanse muzikant Questlove publiceerde onlangs twee prachtige boeken. In hem blijkt een muziekprofessor schuil te gaan. Zijn les: waarom Soul Train het belangrijkste tv-programma ooit is.

Eergisteren slaakte Questlove op Twitter een vreugdekreet: 'Wow man, wat een cool jaar.' Daar had de als Ahmir Thompson geboren drummer van hiphopband The Roots alle reden voor. Want het was me het jaartje wel. Dat hij met zijn band - die met positieve, soulvolle hiphop ook een publiek weet te bereiken buiten de gebruikelijke hiphopkringen - de wereld rondtoerde en hier bijvoorbeeld weer te zien was op het North Sea Jazz Festival, ach dat was routine. Net als een paar jaar fungeren als huisband in de latenightshow van de Amerikaanse tv-host, komiek en acteur Jimmy Fallon. Nee, waarom de bijna drie miljoen volgers van Questlove op Twitter instemmend zullen hebben geknikt, is omdat de man die ze in de eerste plaats als drummer en daarnaast als dj kenden, zich dit jaar als pop-professor heeft geprofileerd.


In februari gaf hij aan de New York University zeven colleges over klassieke (zwarte) popalbums en recentelijk publiceerde hij twee boeken.


Deze zomer was daar Mo' Meta Blue. The World According To Questlove, een met Ben Greenman (The New Yorker) opgetekende autobiografie. En onlangs verscheen Soul Train. The Music Dance And Style Of A Generation, een prachtig salontafelboek waar in woord en beeld de geschiedenis van het roemruchte Amerikaanse muzikale tv-programma Soul Train uit de doeken wordt gedaan.


Wie het eerste boek gelezen heeft, begrijpt dat Questlove het tweede boek ook wilde schrijven. De in 1971 geboren Questlove (ook vaak als ?uestlove geschreven) groeide op in een muzikaal gezin in Philadelphia, waar hij al snel geobsedeerd raakte door muziek in het algemeen en het tv-programma Soul Train in het bijzonder. Het was naast Sesamstraat het enige programma dat hij altijd mocht kijken en hij deed dat samen met zijn ouders, liefhebbers van soul en funk. Maar behalve over die beginjaren van die muziekstromingen, blijkt Questlove in zijn boeken over veel meer fasen uit de geschiedenis van de zwarte popmuziek zinnige dingen te vertellen te hebben.


Soul Train kent hetzelfde geboortejaar als Questlove en was voor de latere drummer niet langer interessant toen het gezicht van het programma, Don Cornelius, uit beeld verdween. Dat was begin jaren negentig, op het moment dat Questlove met zijn The Roots zelf aan de weg begon te timmeren. Soul Train heeft hem muzikaal opgevoed en klaargestoomd voor de muziekwereld.


Bladerend door het boek met prachtige kleurenfoto's van onder anderen een jonge Michael Jackson, Stevie Wonder en Diana Ross, voel je met Questlove mee. Je begrijpt dat dit ene uurtje kijken naar de prachtig geklede zwarte dansers en danseressen, en luisteren naar de nieuwste soulhits, voor de jonge Ahmir net zo'n gevoel van gelukzaligheid opriep als het wekelijkse half uurtje Toppop voor de jonge popliefhebber hier.


Het belang van Soul Train voor de popularisering van soul, disco en funk is niet te overschatten. Stevie Wonder liet er voor het eerst Superstition horen. De beroemde Philadelphia Sound van The O'Jays en Harold Melvin & The Blue Notes, en de sensuele soul van Al Green uit Memphis vonden er een landelijk gehoor. Soulmuziek voerde Amerikaanse hitparades aan en trok daardoor de aandacht in Europa.


Soul Train werd een instituut dat internationale erkenning kreeg. Niet gek voor een programma dat ooit bij een lokaal station in Chicago was begonnen en eigenlijk vooral in het leven was geroepen als omlijsting van reclameblokken voor een bedrijf dat verzorgingsproducten voor afrokapsels aan de man bracht.


De jonge Questlove zoog alles in zich op en heeft zelf tot op de dag van vandaag het karakteristieke ronde Afro-kapsel dat in de jaren zeventig mede dankzij Soul Train weer in de mode kwam. Na een aantal moeilijke jaren voor de zwarte (pop)cultuur gold ineens weer het adagium Black Is Beautiful.


Questlove groeide muzikaal mee met het programma dat in de jaren tachtig ook voor het eerst hiphop toonde. Sugarhill Gang, Grandmaster Flash, LL Cool J: allen kwamen voor de camera en microfoon van Don Cornelius.


Toch was het niet Soul Train dat Questloves liefde voor hiphop aanjoeg. Goed, hij kende Rapper's Delight en was als 11-jarig jongetje verslingerd aan The Message van Grandmaster Flash, maar het tv-programma dat hem werkelijk de ogen opende - en niet alleen hem maar, zoals hij in zijn autobiografie zegt, zijn hele generatie - heette The Cosby Show.


In een aflevering uit 1985 botst Stevie Wonder op de kinderen uit die serie. Bij wijze van schadevergoeding nodigt hij hen in zijn studio uit. Wonder demonstreert hun zijn nieuwste sampler. 'Voor het eerst zagen wij wat je met een sampler kunt doen.' Tieners in heel de VS raakten volgens Questlove hierdoor aangestoken. Iedereen kon muziek maken, en vooral hiphop zou na de aflevering van The Cosby Show een belangrijke uitlaatklep worden voor muzikale tieners.


Ook voor Questlove. Al wil de ironie dat hij met zijn band The Roots relatief weinig gebruikmaakte van samplers en van meet af aan juist zo geprezen werd vanwege de 'echte instrumenten' waarmee ze muziek maakten.


In de hiphop is The Roots altijd een buitenbeentje geweest, legt hij in Mo' Meta Blues uit. Aan de blingblingcultuur deden ze nooit mee, teksten gingen nooit over het met veel bitches, hoe's en gangsta-slang 'vervuilde' straatleven. The Roots zijn altijd een beetje de braafste jongetjes van de klas gebleven. Maar Questlove volgde de hele hiphopgeschiedenis op de voet en komt met veel rake typeringen en observaties: dat bands en crews in hiphop uitsterven ten faveure van solo-artiesten bijvoorbeeld.


Eerlijk is hij ook, als hij bekent jarenlang moeite te hebben gehad met de huidige hiphop-superster Jay-Z. Hij vond hem te veel pochen met zijn gangsterverleden, wat hiphop niet naar een hoger plan zou tillen. Daar kwam hij op terug toen in 2001 Jay-Z's The Blueprint verscheen,


Zo moet Questlove vaker zijn meningen bijstellen, wat hem ook wel weer sympathiek maakt. Alleen tussen Questlove en disco lijkt het niet goed te gaan komen. Over alle zwarte muziek heeft hij in zijn boeken wel iets aardigs te vertellen, maar in zijn autobiografie negeert hij disco volledig, terwijl hij het in Soul Train beschrijft als muziek die 'de ontwikkeling van zwarte muziek gierend tot stilstand brengt'. Om even later ten onrechte vast te stellen dat de discorage 'gelukkig' niet langer dan een presidentiële termijn heeft geduurd.


Vreemd, die blinde vlek. Dat Questlove zijn twee prachtige boeken juist publiceert in het jaar dat disco dankzij bijvoorbeeld Daft Punk en Nile Rodgers (Chic) populairder is dan ooit, zal hem niet bevallen. Vermoedelijk is The Roots de enige hiphop-crew die het komend jaar niet bij Rodgers aanklopt voor hulp bij het maken van hun nieuwe plaat. Maar dat hoeft een nieuw 'cool' jaar voor Questlove niet in de weg te staan. Mocht het met The Roots niet lukken, dan kan hij altijd nog als muziekprofessor verder.


Soul Train thuis


Het tv-programma Soul Train liep van 1971 tot 2006. Tot 1993 was de presentatie in handen van de in 2012 overleden Don Cornelius; vooral deze meer dan 1.100 uitzendingen heeft Questlove (foto links) bestudeerd voor zijn boek.


Er zijn van Soul Train veel dvd-compilaties in de handel, maar die zijn alleen op regiovrije dvd spelers te bekijken.


Veel is echter terug te vinden op YouTube. Questlove maakt het de kijker makkelijk door aflevering en datum van optredens die hij als hoogtepunt beschouwt te geven. Zo is met een paar muiskliks het fameuze optreden van Stevie Wonder op 13 januari 1973 terug te vinden of het minstens zo legendarische Good Times van Ike & Tina Turner uit 1972.


Ahmir 'Questlove' Thompson en Ben Greenman: Mo' Meta Blues, The World According To Questlove. Grand Central Publishing.


Questlove: The Music, Dance And Style Of A Generation. HarperCollins.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden