Analyse

Sorry is een woord dat VVD niet kent

Met de zaterdag opgestapte Kamervoorzitter, brekebeen Anouchka van Miltenburg, verliest de VVD alweer haar derde topper in de nasleep van de omstreden deal met crimineel Cees H. Het is de vraag hoe lang de liberalen nog kunnen blijven doen alsof er niets aan de hand is. De Kamer ruikt bloed.

Anouchka van Miltenburg loopt zaterdag naar het spreekgestoelte om haar aftreden als Kamervoorzitter bekend te maken Foto Freek van den Bergh

Kamervoorzitter Anouchka van Miltenburg is na Ivo Opstelten en Fred Teeven de derde VVD'er die struikelt over de Teevendeal. De offers groeien, maar de partij van Mark Rutte toont vooralsnog weinig berouw.


Van Miltenburg zal voor altijd de Kamervoorzitter blijven die vol overtuiging een brief van een klokken luider door de papierversnipperaar haalde. In haar korte afscheidsverklaring zaterdag hield ze vol 'integer' gehandeld te hebben. Volgens Van Miltenburg kreeg ze de brief met onthullende details over de Teevendeal 'onder strikte vertrouwelijkheid' van Nieuwsuur. Daarom mocht zelfs de onderzoekscommissie Oosting er niets van weten.


Deze curieuze beslissing die brief in de shredder te stoppen, was de fatale verwonding in een dood van duizend sneetjes. Van Miltenburg verloor hierdoor het laatste beetje steun dat ze nog had.


Volgens de VVD heeft de Kamervoorzitter zelf besloten om af te treden. Bij de oppositie leven andere ideeën. 'De VVD gaat haar offeren', voorspelde een oppositiebron vorige week al. 'Zo werkt het hier.'

Van Miltenburg viert de VVD-verkiezingszege met Fred Teeven en Charlie Aptroot in juni 2010 Foto Martijn Beekman

De speculaties over de positie van Van Miltenburg begonnen al voor de verschijning van het rapport-Oosting. Anonieme VVD'ers verkondigden zaterdag in het AD dat de partijtop de handen van de Kamervoorzitter had afgetrokken.


Volgens een ingewijde had ze toen al de beslissing genomen de eer aan zichzelf te houden. Van Miltenburg neemt opnieuw plaats in de fractie, waar ook Fred Teeven na zijn vertrek als staatssecretaris een onderkomen vond.


Met het aftreden van de Kamervoorzitter is het laagst hangende fruit geplukt. Of het daarbij blijft, is de vraag. 'Van Miltenburg speelt een marginale rol in een veel grotere politieke kwestie', concludeerde CDA-leider Sybrand Buma zaterdag al. 'Het belangrijkste punt blijft het jarenlang niet ruimhartig en mogelijk zelfs onjuist informeren van de Kamer door het kabinet.'


Het chagrijn bij de oppositie lijkt met de dag te groeien. In het rapport-Oosting staan tal van aanwijzingen dat de Kamer bewust in het duister is gelaten over de schikking met de drugscrimineel Cees. H. Premier Rutte en zijn partijgenoten op het ministerie van Veiligheid en Justitie, minister Ard van der Steur en staatssecretaris Klaas Dijkhoff, hoeven niet meer te rekenen op het voordeel van de twijfel.

Voorzitter van Miltenburg verlaat de Kamer nadat ze door CDA-fractieleider Sybrand Buma is beschuldigd van het sturen van het debat in april 2013 Foto anp
Van Miltenburg krijgt een handkus van premier Rutte voor het debat over de Europese agenda, december 2013 Foto anp

Dit weekeinde begon al het spitsroedelopen. Het kabinet moet voor vandaag 5 uur 250 vragen beantwoorden over de Teevendeal. Elk detail telt. Waarom werden onwelgevallige passages voor de Kamer onleesbaar gemaakt? Wie moest worden beschermd? Waarom zei Teeven dat Opstelten zijn deal met Cees H. goed had uitgelegd in de Kamer, terwijl hij achter de schermen iets anders beweerde? Waarom wilde Rutte het gespreksverslag met die bekentenis niet openbaar maken?


De verbetenheid bij de oppositie botst op de vasthoudendheid van de VVD. Drie kopstukken zijn gesneuveld, maar de regeringspartij volhardt in de strategie van de afgelopen twee jaar: crimefighter Teeven valt weinig te verwijten in zijn deal met Cees H.


De premier leidt de troepen. Hij suggereerde vrijdag opnieuw dat Cees H. als tegenprestatie belastende verklaringen aflegde tegen andere 'klootzakken' (dixit Rutte) die de wet overtreden, ook al zijn daar geen harde bewijzen voor. Zo zijn alle twijfels de afgelopen jaren weggeredeneerd. Staatssecretaris Eric Wiebes van Financiën informeerde eerder dit jaar bijvoorbeeld voorzichtig naar de belastingvrije schikking met H., zo staat in het onderzoeksrapport van de commissie-Oosting. Teevens antwoord: 'Het was een perfecte deal.'


De oppositie vermoedt dat de imperfecties zijn weggemoffeld. Een negatief oordeel uit 2000 mocht niet naar buiten. Berekeningen van ambtenaren die op een veel hoger schikkingsbedrag voor Cees H. uitkwamen gingen niet naar de Kamer. Een gespreksverslag met Teeven waaruit hetzelfde bleek, verdween in de kluis. Een onafhankelijk onderzoek door Kees Vendrik van de Rekenkamer werd door minister Opstelten getorpedeerd.

Ervaring is een belangrijk pre op cv van nieuwe Kamervoorzitter

Achter de schermen wordt druk gespeculeerd wie tot de verkiezingen in maart 2017 voorzitter van de Tweede Kamer mag zijn. PvdA-Kamerlid Khadija Arib is voorlopig waarnemend voorzitter. In 2012 verloor zij de verkiezing van de zaterdag opgestapte Van Miltenburg, die zij de afgelopen drie jaar ook het vaakst verving.

Op Twitter gooide PVV'er Martin Bosma, na Arib tweede ondervoorzitter, meteen hoge ogen. Hij heeft naam gemaakt met de zakelijke en droog humoristische wijze waarop hij debatten leidt. Een SGP-woordvoerder nomineerde op Twitter Angelien Eijsink (PvdA). Zij leidt de commissie voor Buitenlandse Zaken, die verder uit louter mannen bestaat, al jaren met ijzeren hand. Maar ze heeft geen ervaring in het presidium en de netelige kwesties die er kunnen spelen, zoals het veronderstelde lekken uit de 'commissie stiekem', waar staatsgeheimen worden besproken. De PVV maakte Arib de laatste jaren vaak het leven zuur. 'Het zal nooit wennen', twitterde Wilders in 2013, 'een Marokkaanse als Kamervoorzitter met de Koran voor haar neus in de Nederlandse Tweede Kamer'. Arib heeft een Marokkaans en een Nederlands paspoort. De zichtbaarste taak van de voorzitter is het leiden van Kamervergaderingen. Maar er is ook een representatieve taak in bijvoorbeeld het ontvangen van buitenlandse gasten. Ten slotte is de Tweede Kamer een bedrijf met ruim 500 medewerkers, van catering tot griffie. Vanwege het representatieve deel is de kans klein dat Bosma de eerste vertegenwoordiger van het parlement wordt. Waarschijnlijker is dat men na de mislukking van de onervaren Van Miltenburg nu ervaring kiest. De post is ook maar tot maart 2017 vacant. Tenzij het kabinet eerder valt, zijn dan Kamerverkiezingen. Daarna kiest de Kamer opnieuw een voorzitter. Het presidium van de Tweede Kamer stelt een procedure vast en een profielschets. Daarna kunnen kandidaten zich melden en volgt een verkiezing, waarschijnlijk pas na de kerstvakantie. Naast Arib en Bosma zitten in het presidium Ton Elias (VVD), Raymond Knops (CDA), Ronald van Raak (SP), Stientje van Veldhoven (D66) en Joël Voordewind (CU).

Gijs Herderscheê

De VVD toont vooralsnog weinig berouw. Ook daarin gaat de premier voorop. Rutte vindt dat de 'processtappen' in de politieke nasleep van de Teevendeal goed zijn verlopen en kan geen eigen fouten ontdekken. Van Miltenburg noemt het vernietigen van een klokkenluidersbrief 'integer'. Teeven is nog altijd tevreden met de deal die hij sloot met Cees H.. Minister Van der Steur vindt het 'normaal' dat hij als Kamerlid hand- enspandiensten leverde in Opsteltens strijd tegen Nieuwsuur.


Zo begint de week van de waarheid over de Teevendeal: de oppositie is uit op excuses, de VVD zet zich schrap. Morgen is een hoorzitting met de commissie-Oosting. Woensdag volgt het debat met de premier. Nieuwe ongelukken zijn niet uitgesloten.

Van Miltenburg geïnterviewd door Rutger Castricum van PowNed over de nieuwe mediaregels in de Kamer, in september 2014 Foto Arie Kievit
Meer over