Sorry-cultuur kwam onder paarse kabinetten in zwang

Steeds minder bewindslieden hebben de afgelopen jaren hun verantwoordelijkheid genomen bij eigen falen of slecht informeren van de Kamer.

Van onze verslaggeefster Elaine de Boer

De opeenvolgende ministers van Verkeer en Waterstaat - Maij-Weggen, Jorritsma, Netelenbos en De Boer - informeerden de Kamer 'niet altijd volledig en evenmin tijdig' over de financiële risico's van de Betuwelijn, constateerde de Rekenkamer deze week. Ook over het nieuwe communicatiesysteem C2000 voor hulpdiensten kreeg de Kamer jarenlang te weinig informatie van de ministers van Binnenlandse Zaken om te kunnen beoordelen of het project moest doorgaan.

De verantwoordelijke bewindslieden van Verkeer en Waterstaat zijn vertrokken. Hun opvolgster Peijs verdedigt hen: de extra miljard euro voor de Betuwelijn móest geheim blijven omdat de bouwwereld er lucht van kon krijgen. Minister Remkes van Binnenlandse Zaken, ook in het vorige kabinet verantwoordelijk, roept mea culpa. Hij erkent dat de Kamer gebrekkig werd geïnformeerd. Maar: 'Het was geen opzet en onwil.' Hij belooft beterschap.

Wie terugblikt in de recente parlementaire geschiedenis ziet dat die reactie onder de kabinetten-Kok in zwang kwam. Het paarse pluche bleek meer te plakken dan het pluche onder de drie kabinetten Lubbers. Toen sneuvelden tal van bewindslieden omdat zij de Kamer onvolledig informeerden.

Lubbers I haalde nog ongeschonden de eindstreep, maar van Lubbers II haalden vier bewindslieden het niet. Onder Lubbers-III ging het nog harder. De ministers Hirsch Ballin en Van Thijn moesten aftreden vanwege de IRT-affaire, Braks vanwege de visfraude en de staatssecretarissen In 't Veld (binnen negen dagen) en Ter Veld respectievelijk over bijklussende hoogleraren en de uitvoering van de WAO.

Van de paarse kabinetten kwam een aantal bewindslieden serieus in de gevarenzone, maar veel minder trokken de conclusie dat ze maar beter konden opstappen.

Het was D66-minister Wijers van Economische Zaken die in 1997 de sorry-cultuur inzette, bij de Securitel-affaire. Hij excuseerde zich tegenover het Nederlandse volk nadat honderden wetten en regels ongeldig dreigden te worden omdat ze niet in Brussel waren aangemeld; het zou niet meer gebeuren. Tal van collega's volgden zijn voorbeeld. Regeringsfracties lieten hen begaan.

Er traden wel ministers af, maar niet omdat zij de Kamer niet informeerden en om die reden het vertrouwen verloren. Zo stapte juni 1999 minister Apotheker van Landbouw op omdat hij de ingrepen in de varkenssector niet voor zijn rekening wilde nemen.

Verantwoordelijkheid nemen bij falen of slecht informeren werd moeizaam. Na de ramp in Enschede wond hoogleraar bestuurskunde Wim Derksen zich daarover op. Hij hekelde het feit dat acht ministers verantwoording wilden nemen, waardoor ze allemaal 'een beetje' schuldig waren.

Uiteindelijk trad het kabinet-Kok af vanwege Srebrenica . Het gebrek aan beveiliging van Pim Fortuyn was na de moord op hem geen aanleiding in Den Haag voor drastische stappen. Na aantreden van het kabinet-Balkenende-I moest LPF-staatssecretaris Philomena Bijlhout onmiddellijk vertrekken omdat zij haar verleden voor premier Balkenende had verzwegen. Minister Korthals van Justitie kon blijven, hoewel hij de Kamer onvolledig had ingelicht over de omvang van het probleem met de bolletjesslikkers. Zijn tweede kwestie, de bouwfraude, werd hem wel fataal.

Bestuurskundige Marja Wagenaar, voormalig PvdA-Kamerlid, constateert dat bewindslieden zich steeds vaker verschuilen achter de complexiteit van een proces. 'Dat gebeurde met het paspoort en nu weer met de Betuwelijn, de HSL en het project C2000. De projecten zíjn complex, maar vereisen daarom daadkracht. Als bewindslieden die niet tonen, moeten zij verantwoordelijkheid nemen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden