Soppen met warm water, dát is slecht

Schoonmaken met chloor en fosfaat was jarenlang vloeken in de groene kerk. Sommige Groen-lezers zijn overgestapt op het aloude Vim. Is dat beter? En zijn die andere producten zo erg?

null Beeld Han Hoogerbrugge
Beeld Han Hoogerbrugge

Schoonmaakmiddelen speelden ooit een grote rol in het huishoudelijk milieudebat. Bijna al die middelen zijn chemische producten, en bij chemie denken we al snel aan gevaarlijke, bijtende stoffen die speciaal behandeld moeten worden, zeker als we ze weggooien. En dat is precies wat we met schoonmaakmiddelen doen. Met het waswater spoelen we ze gedachteloos weg naar het riool.

Fosfaathoudende wasmiddelen waren zo'n probleem. Eenmaal geloosd in de natuur zorgden ze voor een explosieve groei van algen. Maar vooral het schoonmaakmiddel chloor werd vanaf de jaren tachtig luidruchtig in de ban gedaan door milieuvriendelijke huishoudens. 'Chloor is goor' was de slagzin. Het had 'een vernietigend effect op bacteriën die in het afvalwater hun nuttige werk doen', schreef onder meer de stichting Natuur en Milieu.

Dat laatste is onjuist, zo werd vijftien jaar geleden al eens uitgelegd in een voorloper van deze rubriek. Waterzuiveringsbedrijven hebben geen last van de relatief kleine hoeveelheid chloorresten in het rioolwater, want die legt het af tegen de overweldigende hoeveelheid organisch materiaal die daar langs komt. Drinkwaterbedrijven hebben jarenlang zelfs een beetje chloor aan het water toegevoegd om het te zuiveren, en doen dat in sommige landen nog. Ook daar hebben de zuiveraars geen last van.

Fosfaat

Fosfaat is in Nederland al jaren uit wasmiddelen verbannen. Alleen in vaatwastabletten komen ze soms nog voor, maar de toegestane hoeveelheid is door nieuwe wetgeving beperkt. De fosfaatbelasting van schoonmaakmiddelen is hierdoor volstrekt miniem vergeleken bij de echte boosdoener; de intensieve veehouderij. Die veroorzaakt 90 procent van het fosfaatoverschot in Nederland.

Toch zijn schoonmaakmiddelen voor sommige consumenten nog steeds een ijkpunt van milieugedrag. Zo heeft lezeres Hetty Ter Braak onlangs Vim herontdekt, en zou graag op deze pagina uitgezocht hebben of dat stokoude schuurmiddel een milieuvriendelijk alternatief is voor de 'diverse chemische spray- of spuitmiddelen' die ze kort geleden nog gebruikte.

Vim? Wie zich dat schoonmaakpoeder herinnert, is waarschijnlijk ouder dan 50 jaar. Het merk kwam in 1921 op de Nederlandse markt en werd in 2004 door eigenaar Unilever verkocht omdat niemand het spul nog wilde. Nieuwe eigenaar Spotless recyclede de merknaam voor een productlijn schoonmaakmiddelen waaronder opnieuw een 'citroenfris schuurpoeder'. Hetty: 'Waarvan het gemaakt is weet ik niet, maar het doet natuurlijker aan dan de chemische middelen.'

Dubbelzinnige boodschap

Het belangrijkste bestanddeel van Vim is makkelijk te achterhalen. Aanvankelijk was dat silicaat, dat we kennen als grondstof van glas. Maar anders dan werd beweerd, zorgde dat wel degelijk voor krassen op het aanrechtblad. Dus werd het vervangen door het zachtere calciumcarbonaat. Een leek zou zeggen: kalkpoeder. Het is een van de meest voorkomende mineralen op aarde en volstrekt in orde qua milieu.

Belangrijker is de vraag hoe dat zit met nieuwere 'chemische' schoonmaakmiddelen. In hoeverre belasten die het milieu dan wel?

Milieuvoorlichter Milieu Centraal heeft daarover een dubbelzinnige boodschap. Schoonmaakproducten belasten het milieu tijdens de productiefase, en doordat ze verpakkingsafval genereren - zoals bijna alle andere producten. 'En na gebruik kunnen ze het oppervlaktewater vervuilen'. Echter: 'Je zou het misschien niet bedenken, maar de belangrijkste milieubelasting van schoonmaken is het gebruik van warm water.'

Tenzij je thuis een zonneboiler hebt of water uitsluitend elektrisch verwarmt met echte groene stroom, veroorzaakt het verwarmen van water de uitstoot van broeikasgas CO2. Dat probleem is veel groter dan verpakkingsmateriaal of waterzuivering. Bijna alle milieuproblemen gaan tegenwoordig eerst langs de meetlat van het broeikaseffect. Verantwoord schoonmaken betekent daardoor vooral: koud soppen.

Gevaarlijk afval

Over chloor is Milieu Centraal nog steeds niet enthousiast. Niet vanwege het oude rioolargument, maar omdat de productie van chloor veel energie kost en gevaarlijk afval oplevert. Op het energiegebruik van een huishouden maakt dit overigens weinig uit.

Per euro product bevatten schoonmaakmiddelen ongeveer evenveel energie als melk of verse vis, en daar gebruiken we veel meer van. En als we chloor willen uitbannen, komen andere producten eerder in beeld. De chemie produceert onder meer chloor als grondstof voor plastics als pvc, dat in vele honderdduizenden kilo's wordt toegepast in vloeren, buizen en tapijten.

Toch zit Hetty ter Braak op het goede spoor met haar simpele bus Vim, blijkt uit de overige adviezen van milieukenners. Wie regelmatig schoonmaakt, heeft daarvoor nauwelijks speciale middeltjes nodig, stellen de Consumentenbond en Milieu Centraal. Met water, (groene) zeep en schoonmaakazijn zijn de meeste klusjes prima te klaren. Die middelen zijn net als Vim ook een stuk goedkoper dan de speciale oplossingen die de industrie aanprijst voor elk klein schoonmaakdeelprobleem.

7 groene schoonmaakregels

1. Gebruik koud water.

2. Chloor- of bleekmiddelen in het toilet zijn zelden nodig.

3. Schoonmaakazijn helpt prima bij hardnekkige kalkaanslag.

4. Schoonmaakmiddelen altijd afvoeren naar het riool: in bodem en grondwater zijn zelfs simpele middelen schadelijk.

5. Doseer precies: van de meeste middelen gebruikt de consument te veel.

6. Ramen en spiegels worden ook schoon met water en een beetje afwasmiddel.

7. Schoonmaakmiddelen nóóit mengen; daardoor kunnen schadelijke gassen ontstaan.

Vragen over milieuvriendelijk gedrag of tips voor deze rubriek?

Mail naar groen@volkskrant.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden