Soms gaat het te ver

Het Commissariaat voor de Media wil een stevige controle houden op de omroepen. Maar volgens mr. Marcel Dellebeke is het optreden van het Commissariaat soms misplaatst....

HET Commissariaat voor de Media beboet omroepen soms ten onrechte voor overtreding van de reclameregels. In de meeste gevallen heeft het Commissariaat gelijk, maar sommige besluiten zijn voor discussie vatbaar. Dat zegt mr. Marcel Dellebeke in zijn boek Omroep & Reclame. Handboek reclameregels voor tv en radio, dat vandaag uitkomt. Daarin beschrijft en analyseert hij de reclameregels van de Mediawet. Dellebeke is advocaat en secretaris van de Adviescommissie van het Commissariaat, maar hij spreekt en schreef het boek als onafhankelijk deskundige.

- Boetes die ten onrechte worden opgelegd? Hoe komt dat?

'In een aantal gevallen heeft het Commissariaat onjuiste conclusies getrokken, omdat het de regels op een eigen manier interpreteert. Zo gebruikt het regels die alleen voor de publieke omroepen gelden, soms ook voor de commerciële omroep.'

- Waarom doet het dat?

'Ze willen stevige controle houden op de omroepen. Maar daarbij gaan ze juridisch gezien weleens in de fout, concludeer ik in mijn boek.'

- Noem eens een voorbeeld?

'Aquafresh. In 1998 zond Veronica een commercial uit waarin het net leek of per ongeluk naar de studio werd overgeschakeld en de Veronica-omroepster werd betrapt bij het nemen van een Aquafresh-kauwgompje. Het Commissariaat oordeelde dat de reclameboodschap niet als zodanig herkenbaar was en dat Veronica de Mediawet had overtreden.

'Dat klopt echter niet. Heel veel reclameboodschappen zijn niet direct herkenbaar als reclameboodschap. Toch maakt dat niet uit. Als ze maar aan- en afgekondigd worden. En dat was het geval. Het Commissariaat heeft volgens mij een waarschuwing gegeven omdat het niet blij was met de samenwerking tussen Veronica en Aquafresh.'

- Maar een omroep kan toch naar de rechter stappen?

'Ja, maar een omroep moet van goeden huize komen om het besluit van het Commissariaat te weerleggen. Veronica heeft dat niet geprobeerd. De bestuursrechter doet aan marginale toetsing; hij oordeelt nauwelijks over de inhoud. Hij kijkt alleen of het standpunt van het Commissariaat redelijk is. De meeste omroepen nemen niet eens de moeite om te protesteren bij de rechter. Ze betalen de boete gewoon maar.'

- Uit gemakzucht?

'Het kost veel tijd en moeite om een procedure te voeren. En voor omroepen is het ook handig om low profile te blijven. Want de beperking van het Commissariaat is dat het niet alle programma's kan controleren. Als ze je controleren, vinden ze bijna altijd wat. De norm voor sluikreclame ligt laag. Als de presentator aan een gast vraagt of hij een flesje Spa wil, is het in principe al reclame.'

- Arme omroepen...

'Nou nee, dat niet. Vooral de commerciële omroepen zijn bezig de grenzen te verkennen. Met name Veronica en SBS 6. De laatste moest in 1998 nog een ton boete betalen vanwege het tonen van flessen olijfolie en likeur in Koken met Cas. Dat was duidelijk sluikreclame.'

- Dan is het toch prima dat ze kort worden gehouden?

'Er valt veel voor te zeggen om ze kort te houden. Daardoor krijgen de omroepen duidelijkheid. In de meeste gevallen heeft het Commissariaat ook gelijk. Maar als je alleen naar het Commissariaat luistert, krijg je toch een gekleurd beeld van de reclameregels.

'De omroepen kunnen zich kritischer opstellen. Soms gebruikt het Commissariaat een besluit als basis voor een boete voor een andere omroep. Dan zeggen ze: we hebben gelijk, want toen protesteerde die omroep ook niet. Dat kan niet. Een besluit van het Commissariaat is geen jurisprudentie.Maar als die omroep niet naar de rechter stapt, dan blijft dat in het luchtledige hangen.'

- Stelt het Commissariaat zich arrogant op?

'Ik zou het hard noemen. Het verdedigt zijn positie. Om gezaghebbend te zijn, kun je natuurlijk niet te vaak ongelijk hebben.'

- Het Commissariaat heeft altijd gelijk?

'Nee, in enkele gevallen is het na een beslissing wel degelijk teruggefloten door de rechter.'

- In welk geval bijvoorbeeld?

'Bij het tv-programma Wordt vervolgd van de AVRO. Daarin versierden kinderen beschuitjes; het Commissariaat vond dat reclame voor beschuit. De AVRO stapte naar de rechter en haalde zijn gelijk. De rechter vond dat het Commissariaat veel te ver ging.'

- Hoe zit het met omroepen die via internet gaan uitzenden? 'Dat is een probleem. De reclameregels van de Mediawet zijn niet van toepassing op internet. De omroepen kunnen dus vrolijk alle programma's waar ze voor beboet zijn, uitzenden via breedband-internet. Daar kan het Commissariaat niets aan doen.

'Er moeten internationale regels komen, omdat de programma's anders simpelweg via het buitenland hier kunnen komen. Maar ik vrees dat de politiek niet in staat zal zijn om dat gat op tijd te dichten.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden