Sommige Indiase vrouwen zijn meer dan sexy heldinnen

In Parama is geen blote borst of bil te zien, en ook anderzins gebeurt er weinig schokkends. Toch veroorzaakte de film in 1985 enorme commotie in India....

Van onze verslaggeefster

Judith Koelemeijer

AMSTERDAM

Parama, een keurige, getrouwde vrouw uit een upperclass familie in Calcutta, ontmoet een Amerikaanse fotograaf van Indiase afkomst. Hij is jonger dan zij, bloedmooi, heeft zijn overhemd altijd iets te ver open staan, en verzekert haar bij het oversteken van een wankel bruggetje dat ze 'gevaarlijker moet durven leven'. Ze zoenen in een ruïne, vrijen in het echtelijk bed. Erger: Parama geniet er duidelijk van en zegt dat ze zich niet schuldig voelt.

Aparna Sen is een van de Indiase regisseurs die in de jaren tachtig debuteerden met speelfilms die een ander beeld van de vrouw geven dan de suikerzoete hindi-melodrama's, of de loodzware Artfilms van regisseurs als Satyajit Ray. Voor deze regisseurs zijn vrouwen niet langer de eendimensionale, sexy heldinnen uit de commerciële hindi-film, die schommelend of huppelend door bloemenvelden de erotische verbeelding moeten prikkelen. Noch zien zij Indiase vrouwen alleen als slachtoffers van de traditie, zoals veel Artfilm-makers dat deden. Aparna Sen en Kalpana Lajmi, maar ook mannelijke collega's als Ketan Mehta, portretteren vrouwen-uit-het-echte-leven, die hun weg zoeken tussen traditie en verandering - met alle paradoxen die daarbij horen.

Een tiental van deze eigentijdse Indiase vrouwenfilms, waaronder Parama, is vanaf vandaag te zien in het Amsterdamse Soeterijn, in het programma Cinema India - Vrouwen in film. Het zijn films die, hoe verschillend van karakter ook - er zijn zowel kassuccessen bij, met grote sterren, als bescheidenere produkties - een vergelijkbaar thema hebben: dat van de vrouw die alleen en vaak geïsoleerd haar weg moet vinden in een maatschappij die bepaald wordt door traditie en hiërarchie.

Want Parama mag haar romance dan genieten, haar familie wil om deze reden niet meer met haar praten. En Shanichari, hoofdpersoon uit de openingsfilm van het programma, Rudaali van Kalpana Lajmi, kan hard schelden op de hypocriete machthebbers in haar dorp. Shanichari is een vrouw uit een lage kaste, die het na het overlijden van haar dronkelap-echtgenoot alleen moet zien te rooien. Dat ze de lieveling is van de jonge Thakur uit het paleis kan niet verhinderen dat ze stenen moet hakken in de woestijn om te overleven en haar gekke zoon een hoer in huis haalt.

Ze heeft nooit kunnen huilen. Tot ze Bhikni ontmoet, een professionele wener die in geval van overlijden de familie bijstaat met haar jammerklachten. Ze dansen samen, roken giechelend een pijpje op bed. De voor het Indiase publiek schokkende suggestie dat het hier om een lesbische liefde gaat, ondervangt Lajmi door aan het einde te onthullen dat Bhikni de verloren gewaande moeder van Shanichari is.

Kalpana Lajmi weet als geen ander het oude met het nieuwe te verenigen. Ze kiest een gewaagd onderwerp, durft te provoceren en te psychologiseren, maar vertelt haar verhaal in de stijl van de commerciële hindi-film, met veel liedjes, gedans in de regen, verleidelijke blikken, hartverscheurende scènes en opnamen van imposante woestijnlandschappen. Rudaali was, mede door de muziek en de rol van de populaire filmster Dimple Kapadia, een hit in India.

Het Tropeninstituut zou het Tropeninstitituut niet zijn, wanneer het programma ook geen informatief gedeelte had. De drie documentaires die in Cinema India zijn opgenomen laten zien dat een groot aantal zaken uit de dagelijkse praktijk in India in de mainstream-cinema nog niet aan bod komt. Brides are not for burning is de titel van een van de documentaires. En dat zegt eigenlijk al genoeg.

Cinema India. Vrouwen in film. Tot en met 19 juni in het Soeterijn in Amsterdam. Parama wordt zaterdag vertoond, om 20.30 uur. Rudaali is na vanavond nog te zien op 26 juni.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.