Column

Sommer: 'Tijd voor weer een referendum over Europa'

Het gevoel is dat de staat zijn nachtwakerstaak om de eigen burgers te beschermen niet meer vervult, zo schrijft Volkskrant-columnist Martin Sommer. 'Tijd voor weer een referendum over Europa.'

De Britse premier David Cameron.Beeld getty

Voor de deur van het Volkskrantkantoor in Den Haag zitten dagelijks Bulgaarse of Roemeense vrouwen, voorzien van trekharmonica's. Ze kennen één deuntje. Ik heb om een ander deuntje gevraagd maar kon mij niet verstaanbaar maken. Ook zit er wel eens een man met een snerpende fluit. De fluit werd laatst weggestuurd door de politie, een half uur later snerpte hij weer. Naarmate de Europese eenwording voortschrijdt, worden de binnensteden muzikaler. Winkeliers klagen, gemeenten willen er vanaf maar dat is lastig. Die mensen zijn arm en ze hebben het koud. Dan is het gelegenheidsargument voor bestuurders al gauw dat straatmuziek een verrijking voor het stadsbeeld is.

100 meter verderop, aan de overkant, vergaderde deze week de justitiecommissie van de Tweede Kamer, met de bewindslieden Ivo Opstelten en Fred Teeven. Daar was de stemming minder coulant. Nederland moet de Bulgaren en de Roemenen voorlopig geen toegang tot het vrije Schengengebied geven. In Brussel stond het vorige gedoogkabinet lange tijd alleen in die opvatting. Maar kijk, de Duitsers hebben zich aan onze zijde geschaard. Zonder positieve rapportage over misdaad, corruptie en grensbewaking mogen ze er niet bij.

Europa stond lange tijd volautomatisch voor ever closer union en de weggehaalde grensbomen openden het rijk van de vrijheid. Maar nu peilt Maurice de Hond dat de helft van zijn panel de grenscontrole terug wil hebben. In de justitiecommissie zit Gert-Jan Segers (ChristenUnie). Hij onderhoudt contact met de marechaussee. Sinds Schengen mag de militaire politie nog vier dagen per maand controleren. Niet op de grens, want dan lijkt het op controle, maar erachter. Boven de weg hangen camera's die maximaal zes uur per dag aan mogen. Dit heette vooruitgang maar nu zeggen de marechaussees dat zij busjes met Bulgaars nummerbord volgepakt met vrouwen, op weg naar de seksmarkt in Amsterdam, niet mogen tegenhouden. Het besef daagt dat die grenzen er toch niet helemaal voor niks waren.

Donderdag behandelde de Kamer de visie van minister Frans Timmermans op Europa, De Staat van de Unie. De minister voelt dat het gist. Nu de herinnering aan de oorlog is verbleekt, is de ratio van Europa bescherming tegen de globalisering. Samen sterker tegen China. Ever closer union moet ever stronger union worden, schreef Timmermans' voorganger Ben Knapen al. Veel sterker wordt de Unie niet ervaren. De globalisering komt hier zonder grenzen binnenwandelen, in de vorm van Hongaarse vrachtwagenchauffeurs met hongerloon of skimmers uit Boekarest of Sofia. Het gevoel is dat de staat zijn nachtwakerstaak niet vervult: de bescherming van de eigen burgers.

Bij Buitenlandse Zaken maken ze zich oprecht zorgen. Kijk eens naar de irritaties tussen de EU-lidstaten van de laatste tijd. De Duitse oppositieleider had het over twee clowns die de Italiaanse verkiezingen hadden gewonnen. De Franse minister legde de rode loper uit voor premier Cameron als hij uit de Unie wilde. De Duitse minister vroeg zich af of Cyprus belangrijk genoeg was om te redden. Daarbij vergeleken was Ruttes 'ik heb niet zoveel met de Grieken' reuze tam.

Belediging
Optimisten zeggen dat irritatie hoort bij toenemende verbondenheid. We zitten in Europa meer op elkaars lip. Omdat we moeten betalen zijn de Italiaanse verkiezingen ook onze verkiezingen geworden. Dus gaan we elkaar meer de maat nemen en dat is alleen maar goed. Maar zo werkt het van oudsher tussen landen niet. Soevereine staten bemoeien zich niet met elkaars interne aangelegenheden. Een belediging, niet lang geleden een casus belli, zit in een klein hoekje. De Duitsers haalden onlangs hun goud uit de kluizen van de Franse centrale bank. Dat kun je moeilijk een compliment noemen. Zo zou de voortschrijdende Europese eenwording wel eens vanzelf kunnen verkeren in een uiteenrafelende Unie.

Ook Timmermans realiseert zich dat er in Europa iets aan het misgaan is. Hij stelde, niet als eerste, vast dat Roemenië en Bulgarije veel te vroeg tot de EU zijn toegelaten. Maar wat betekent die vaststelling eigenlijk? Ooit was de oplossing voor alle kwalen van onbegrepen burgers: meer macht voor het Europarlement. Nederlandse europarlementariërs mochten donderdag in de Kamer aanschuiven bij het debat over De Staat van de Unie. Intussen weten we: meer macht produceert niet automatisch meer begrip voor de noden van de burger. Integendeel, de macht van het Europarlement is intussen minder de uitdrukking van de volkswil dan van het onstuitbare Brusselse centralisme.

In De Staat van de Unie wordt het ongenoegen keurig geïnventariseerd waarna verrassend weinig volgt. Eerst maar de rommel opruimen van de economische crisis, precies daarover kunnen de regeringspartijen PvdA en VVD het eens worden. Verder reikt de gemeenschappelijke polsstok niet. Het stuk eindigt in wat vrijblijvend gepraat over een grotere rol voor de nationale parlementen. De Raad van State, ook geconsulteerd, had het over een 'eurokamer'. Zo wordt Europees ongenoegen van oudsher gekanaliseerd: met een nieuw gebouw in Brussel. Helpen zal het niet.

Donderdagavond bleek weer eens de voeling met de tijdgeest van het Europarlement, dat liet weten de voorgenomen bezuinigingen in de komende Europese begroting af te keuren. Ze willen niet minder geld, maar meer. En aan het slot van het debat over De Staat van de Unie kregen de Haagse Kamerleden op hun kop van hun collega's uit Brussel. Ze weten te weinig van de Europese ins en outs. Ik hoorde het en dacht: tijd voor weer een referendum over Europa.

Martin Sommer is politiek commentator van de Volkskrant.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden