Column

Sommer: 'Na acht maanden zie je licht verbijsterd hoe snel Rutte-II versleten is'

De razendsnelle terugkeer van de scepsis is niet iets om tevreden op terug te kijken, vindt Martin Sommer.

PvdA-leider Diederik Samsom (L) schudt de hand van minister-president Mark Rutte voor het debat over de aanbevelingen van de Europese commissie voor Nederland om miljarden extra te bezuinigen. Beeld anp

Waar heb ik het afgelopen jaar de plank misgeslagen? Het parlementaire jaar is donderdagavond zoals altijd afgesloten met een rijsttafel in Nieuwspoort en dansen toe. Het hoort er ook bij om af en toe aan maoïstische zelfkritiek te doen, vooral als je week in week uit anderen de maat neemt. Het is pas acht maanden sinds het regeerakkoord trots werd gepresenteerd. Bruggen slaan! Ik schreef meteen abusievelijk over 'bruggen bouwen', maar belangrijker is het enthousiasme dat uit dat eerste stukje over dit kabinet opsteeg.

Begrijpelijke geestdrift, gezien het voorafgaande gehannes in het Catshuis, de chaos van het Lenteakkoord en vooral daarna, en de korte formatie terwijl iedereen hangen en wurgen had verwacht. 'Het beste dat we kunnen krijgen', schreef ik over het kabinet. Acht maanden later zie je met lichte verbijstering hoe snel Rutte II is versleten. Dat eerste enthousiasme was beslist te opgewonden, getuigde ook al niet van een neus voor wat er zou komen. Nog geen twee weken later kraaide het zorgpremie-oproer. De helft van de bellers van standpunt.nl wilde het kabinet alweer naar huis sturen. Ikzelf schreef dat de makers van dit kabinet blijk hadden gegeven van 'riskante daadkracht'.

Korte duur
De opgetogenheid was dus van wel heel korte duur, maar vooral de razendsnelle terugkeer van de journalistieke scepsis is niet iets om tevreden op terug te kijken. Sindsdien is het rondom het kabinet niet meer rustig geweest. Momenteel is de stemming onder nul, bij het publiek en in de journalistiek. Ze kunnen weinig goed doen. Rutte mag niet lachen omdat er wordt bezuinigd. Samsom wordt zijn 'eerlijke verhaal' verweten omdat hij nu wat anders zegt dan voorheen. Her en der lees je dat de boel in elkaar dondert, dat het niks meer wordt en dat ze het eind van het jaar niet halen.

Er is een hoop op deze regering aan te merken, maar dit chagrijn is niet het mijne. Het kan niet alleen aan de premier en zijn manschappen liggen. Ook internationaal is immers het gemor niet van de lucht. Drie weken geleden kwam de G8 bij elkaar onder de zware luchten van Noord-Ierland. In het verleden rookte dit gezelschap wat sigaren en werd er verder niet veel verwacht. Nu hing er een wolk van mislukking omheen. De acht hadden de crisis in Syrië niet opgelost en de economische crisis ook al niet. De hoofdrolspelers stonden verkreukeld op de groepsfoto. Van de bewierookte Obama is weinig over, Cameron en Hollande durven nauwelijks meer over straat. Met politieke prestaties heeft dit alles minder te maken dan met torenhoge verwachtingen bij pers en publiek en de neiging meteen met scherp te schieten als resultaat uitblijft.

Ik las in het blad Binnenlands Bestuur een vraaggesprek met bestuurskundige Paul 't Hart. Hij geeft eigenlijk geen interviews meer, vooral niet voor de televisie. Daar willen ze alleen maar meningen. Hij wees op het zorgpremie-oproer. Het is toch raar dat een kabinet er niet langer dan twee weken in slaagt zijn mandaat overeind te houden? Hoe kunnen ze op die manier ook maar een begin maken met besturen? 't Hart spreekt van ongelooflijke verantwoordingsdruk en een afrekencultuur, duizendvoudig versterkt door Twitter en Facebook. Macht moet worden gebalanceerd door tegenmacht, maar dit is een uit de hand gelopen controle- mechanisme.

Ik ben dat met hem eens. We staren ons blind op de almachtige staat en spionerende Amerikanen. De werkelijkheid is een krachteloze overheid die vastloopt in aanhoudend trommelvuur. Die toestand wordt versterkt doordat het kabinet permanent om steun moet hengelen bij de oppositie, die voor camera en microfoon alle ruimte krijgt om uit te leggen dat het weer niks is. GroenLinks, krap vier zetels, pakt nog eens uit over de veronachtzaamde vergroening van de economie. Wat stampen we lekker, jongens.

Bezuinigingen
Belangengroepen schreeuwen intussen moord en brand over bezuinigingen. En of het nu musea zijn, vakbladen of vakgroepen, asielkinderen, rolstoelen, dagbehandelingen, eerste-, tweede- of derdelijnszorg, allemaal vinden ze een gewillig oor bij de media - wij zijn immers de tegenmacht. Het onderscheid tussen wat wezenlijk is en waar, hoe vervelend ook, wel mag worden gesneden, is onderwijl ver achter de horizon verdwenen.

VVD-fractieleider Halbe Zijlstra betoogde woensdag op deze pagina dat het parlementaire mes bot is geworden. Dat komt door de permanente golf aan heetgebakerde moties, vragen en spoeddebatten. Het is een oude klacht. Joop den Uyl mopperde al over de tijd die ze op het departement kwijt waren met het beantwoorden van vragen. Zijlstra merkte terecht op dat de huidige premier niet meer zo zou durven mopperen over de Kamer, die tegenwoordig door ministers bijna slijmerig met 'Uw Kamer' wordt aangesproken.

Maar achter het gordijn trekken dezelfde ministers een lange neus. De herrie van de vragen en moties is zo overweldigend dat niemand ze meer hoort. Zonder motie van wantrouwen aan je broek ben je geen vent. Ik vrees dat iets dergelijks met de media aan de hand is. Ook het journalistieke wapen is bot geworden door de permanent heetgebakerde toon. We zien dezelfde ogenschijnlijke onderdanigheid waar Zijlstra op wees. Elke minister m/v heeft geleerd dat hij alle camera's geduldig te woord moet staan. Blijven glimlachen, wat er ook gebeurt. Daarna haalt hij zijn schouders op en gaat zijns weegs. Dat is iets om de komende weken over na te denken. Prettige vakantie.

Martin Sommer is politiek commentator van de Volkskrant

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.