Somalië op promotietour door Europa om migrant terug te laten keren

'Wij bouwen ons land op, Europa krijgt minder emigranten. Een win-winsituatie', zo stelt Mohamed Hassan Adam triomfantelijk. De minister van Handel & Industrie van de federale regering van Somalië is samen met zijn collega's van de autonome regio Puntland en de onafhankelijke staat Somaliland op promotietour in Europa om landgenoten in het buitenland, de diaspora, over te halen terug te keren voor de wederopbouw van het door jarenlange burgeroorlog verwoeste land.

Beeld epa

Somaliërs zijn net als Nederlanders een volk van ondernemers, zo stellen de ministers tijdens een pauze in een Haagse hotel-lobby. In Somalië is behoefte aan alles; industrie, handel en diensten. 'Maar het ontbreekt ons aan kennis. Alle jonge mensen zijn gevlucht. Nu hebben wij die opgeleide mensen nodig; loodgieters, technici, landbouwexperts en andere professionals.'

De ministers met in hun kielzog enkele ondernemers die onlangs zijn teruggekeerd vanuit Europa naar Somalië, bezochten onlangs Den Haag. De Europese promotietour was georganiseerd door de Nederlandse hulporganisatie Spark die trainingen aanbiedt voor migrantenondernemers die willen terugkeren naar hun land. Het programma is gericht op potentiële ondernemers uit migratielanden als Marokko en Suriname, maar ook uit conflictgebieden als Somalië, Burundi, Liberia en Iraaks-Koerdistan.

Ruim vijftig Somalische ondernemers uit Nederland, Zweden, Denemarken en andere Europese landen, zijn inmiddels ver gevorderd met hun businessplan, ongeveer vijftien zijn via het 'Migrant Entrepeneurship Programme' daadwerkelijk begonnen. 'Maar de animo is veel groter', zo merkt landenvertegenwoordiger Khaalid Hassan van Spark. 'Migranten zien de economische potentie in hun land en willen daaraan hun steentje bijdragen.'

Terug naar huis

Welke landen zijn veilig genoeg om vluchtelingen naartoe terug te sturen? Duitsland vindt dat Afghanen best terug kunnen naar delen van hun land, maar de vluchtelingen zelf denken daar anders over. (+)

Economische potentie

Somalië verdient een genuanceerder beeld dan een land van burgeroorlog en de terreur van de islamistische strijdgroep Al Shabaab, zo beklemtonen de ministers. In het onafhankelijk verklaarde Somaliland is al 24 jaar vrede, de piraterij is vrijwel helemaal uitgeroeid en met een ruim drieduizend kilometer lange kust langs de hoorn van Afrika is de economische potentie enorm.

'We hebben visserij, veehouderij, mineralen en olie en gas. Maar we hebben investeringen nodig om die bronnen te kunnen benutten', voegt minister Abdiwali Hersi Abdille van Handel & Industrie van Puntland toe.

De promotietour is om die reden ook bedoeld voor Europese bedrijven: om ze aan te moedigen in Somalië te investeren en om zaken te doen met nieuwe Somalische ondernemers. 'Somaliërs in de diaspora zijn de ideale bruggenbouwers', zegt minister Shucayb Maxamed Muse van Somaliland.

Economische stabiliteit

Sinds de burgeroorlog in 1991 uitbrak zijn bijna 2 miljoen mensen Somalië ontvlucht, waarvan de helft in Europa, Canada en de Verenigde Staten terecht is gekomen. Terwijl nog steeds veel burgers vluchten voor het geweld van Al Shabaab en voor het gebrek aan economisch perspectief, is het tij in delen van Somalië gekeerd. De terreurbeweging is vrijwel verdreven uit de hoofdstad Mogadishu en in de noordelijke regio's Puntland en Somaliland is het al jaren veilig. Diverse oliemaatschappijen verkennen weer de mogelijkheden in Somalië.

De ministers begrijpen dat bedrijven huiverig zijn voor investeringen in een politiek instabiel land. Maar juist daarom hameren de overheden gezamenlijk op het creëren van economische stabiliteit. Dat is in hun ogen ook het belangrijkste wapen om terrorisme te bestrijden.

'Ik werd eerst voor gek verklaard'

Ijaba Said (42) Naar Nederland gevlucht in 1992. Heeft een hotel-restaurant in Garowe (Puntland) sinds 2011.

'Mijn familie en vrienden verklaarden me destijds voor gek toen ik zei dat ik terug wilde naar Somalië met mijn kinderen van 13, 9 en 7 jaar. 'Het is hartstikke onveilig', zeiden ze. Nu nodig ik ze uit om zelf te komen kijken hoe veilig het hier is, dan krijgen ze ook de smaak te pakken. Mijn zus, die pedagoge is, is begonnen met een speeltuin voor kinderen in de zomers dat zij hier op vakantie was met haar gezin en wil dat uitbouwen. Vijf van mijn kennissen hebben inmiddels een stuk grond gekocht om op termijn iets te kunnen starten.

'Zelf begon het bij mij te kriebelen toen ik voor mijn zieke moeder heen en weer moest reizen. Na 6 uur 's avonds was het uitgestorven op straat in Garowe. Ik wilde mijn bijdrage leveren om de stad levendiger te maken. Ik begon met een cafeetje en een conferentiecentrum. Al snel zaten alle internationale mensen, uit de diaspora en van ngo's, bij mij tot 's avonds laat. Ik was de enige die het niveau van diensten bracht dat mensen gewend zijn.

'Inmiddels heb ik ook een hotel geopend, ook zijn er andere horecaondernemers en bijvoorbeeld een stomerij. Nu zet ik me in voor betere scholen om mensen in de diaspora over de streep te trekken. Ik was een pionier en heb mijn kans gegrepen. Maar ook anderen moeten hun steentje bijdragen. Jongeren zijn kansloos in Somalië. Ze kennen alleen maar oorlog en hebben geen onderwijs gehad. Ze hebben werk en kennis nodig. Als wij dat komen brengen, neemt de animo om naar Europa te emigreren wel af.'

Ijaba Said (42).Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

'Ik vul een gat in de markt'

Mohamed Abdi Mohamed (55) Naar Zweden gevlucht in 1992. Heeft een verzekerings-maatschappij in Mogadishu sinds 2014.

'Om in Somalië te investeren heb je verzekeringen nodig. Die waren er niet meer sinds de oorlog uitbrak in 1991. Ik wilde dat gat in de markt vullen. Als investeerders hun risico's voor transport, goederen, diensten of opstallen niet kunnen afdekken, blijven ze weg.

'Ik heb jarenlang voorbereidingen getroffen voordat ik kon beginnen: eerst marktonderzoek, toen de licenties en het zoeken naar geschikte partners en de connecties met internationale verzekeringen.

'Ik ben in 1992 naar Zweden gekomen, in 1998 naar Londen verhuisd. Via omzwervingen was ik altijd al bezig met zakendoen in Somalië, vooral in de telecommunicatie. Door die contacten zag ik welke mogelijkheden zich aandienden in Somalië zelf.

'Er zijn echt heel veel ontwikkelingen gaande in Somalië. China is er actief, Maleisië, Groot-Brittannië en de Verenigde Staten. Al die landen realiseren zich dat 25 procent van de wereldhandel Somalië passeert. De handelspotentie is enorm en schreeuwt om politieke stabiliteit. Verzekeringen horen daarbij.

'Ik heb vooral een zakelijke kans gegrepen. Mijn drijfveer was niet zozeer persoonlijk. Mijn gezin woont nog in Londen. Ik voel me niet verscheurd tussen Groot-Brittannië en Somalië; in beide landen voel ik me thuis. Maar ik ben er trots op dat ik deze bijdrage kan leveren. Er werken nu 34 mensen uit allerlei landen voor me die kennis meenemen en de ogen van de jongeren in Somalië kunnen openen. Business is mondiaal; met zakendoen, kun je oorlog overstijgen.'

Mohamed Abdi Mohamed (55).Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden