Somalië kleurt rood na vertrek blauwhelmen

AMSTERDAM Ruim twee jaar na het begin van de Operatie 'Restore Hope', verlaten de laatste blauwhelmen opgelucht Somalië. In de hoofdstad vechten nerveuze Somalische milities om de troostprijzen - de goederen die de VN-macht achterlaat - en maken ze zich op voor de slag om de hoofdprijs: de controle over...

Van onze buitenlandredactie

'Ik kan me niet voorstellen dat de internationale gemeenschap daar terugkeert', zei de Amerikaanse stafchef generaal Shalikashvili dinsdag. 'De Somaliërs staan er nu alleen voor'.

Alleen, in de meeste letterlijke zin van het woord, want nadat de laatste ambassade in Mogadishu vorig jaar al zijn deuren had gesloten, vertrokken de afgelopen weken ook alle resterende buitenlandse hulpverleners. Somaliës enige diplomatieke contact met de buitenwereld zijn vanaf nu de VN-bureaus in het buurland Kenia.

'Restore Hope' heeft ertoe bijgedragen dat een einde kwam aan de hongersnood in het land, maar pogingen een centrale regering op te zetten zijn jammerlijk mislukt. Niettemin heerst in het overgrote deel van het land een betrekkelijke rust. Plaatselijke clans hebben er hun eigen bestuurtjes opgezet en slechts sporadisch breken gevechten uit. Maar wie de macht heeft in Mogadishu, en dan gaat het vooral om haven en vliegveld, staat sterk om een vorm van centraal gezag te herstellen.

Somaliës machtigste clan-leider Mohamed Farah Aidid liet er woensdag geen gras over groeien en liet zich ostentatief op het vliegveld van Mogadishu rondrijden, enkele uren nadat Pakistaanse blauwhelmen het strategische complex verlaten hadden. In de tussentijd hadden honderden Somaliërs de gebouwen geplunderd en zich meester gemaakt van alles wat los en vast zat, van matrassen tot rollen toiletpapier.

Aidid bleef maar kort en het is niet zeker of zijn militie erin zal slagen het vliegveld blijvend te beheersen, hoewel het zich evenals de haven in het door hem gecontroleerde zuide-Mogadishu bevindt.

Aidids militie raakte afgelopen zondag rond het vliegveld nog in bloedige gevechten verwikkeld met volgelingen van Ali Hassan Osman, een rijke zakenman die Aidid altijd heeft gesteund. De houding van Osman met betrekking tot de machtsstrijd zou wel eens van doorslaggevend belang kunnen zijn. Bovendien beheerst Aidids grote rivaal Ali Mahdi, die heer en meester is in noord-Mogadishu, enkele wijken in de omgeving van het vliegveld.

Aidid heeft zich sinds de verdrijving van president Mohammed Siad Barre altijd het meest bedreven getoond in het sluiten van coalities met clans en subclans elders in het land. Somaliës meest onverschrokken militieleider verwierf zich het imago van een held, toen hij er in 1993 in slaagde zich de Amerikaanse elitetroepen van het lijf te houden die een klopjacht op hem waren begonnen. Duizenden Somaliërs, onder wie veel traditionele clanleiders, lieten het leven in deze onbezonnen operatie, die het einde van de hele VN-operatie inluidde.

VN-medewerkers en plaatselijke zakenlieden en politici hebben er de afgelopen weken alles aan gedaan om een akkoord tot stand te brengen voor het gemeenschappelijk beheer van haven en vliegveld. Vorige week kwamen Aidid en Ali Mahdi overeen een gezamenlijke commissie op te richten die moet waken over de neutraliteit van haven en vliegveld. Maar er bestaat weinig vertrouwen in de uitvoering van dit principe-akkoord.

De grootste troef is de haven van Mogadishu, die potentieel de belangrijkste inkomstenbron van het land vormt. Vandaag of morgen zal het VN-bataljon uit Bangladesh geëvacueerd worden uit dit laatste steunpunt van de VN-macht. De Somalische werknemers hebben hun laatste loon uitbetaald gekregen en op de toegangsweg worden de privémilities van jongeren die om beschermingsgeld vragen steeds opdringeriger.

Het handelsinstinct van de Somaliërs heeft ervoor gezorgd dat de bedrijvigheid in de haven nauwelijks is afgenomen sinds de gebeurtenissen van de afgelopen jaren. Dagelijks arriveren schepen uit de Golf of zuid-Azië met elektronica, auto's en voedsel, om weer te vertrekken volgeladen met de geiten of kamelen waarom het Somalische nomadenvolk zo bekend is.

Dankzij de VN-macht werd geen in- of uitvoerbelasting geheven en hier lonkt dus een goudmijn voor de militie die het voor het zeggen krijgt in de haven. Aidids technicals (de jeeps met een mitrailleur en jonge krijgers die de straten beheersen) hebben de beste posities om de haven in handen te krijgen. Maar Al Mahdi moet in staat worden geacht om vanuit het noorden met zijn artilleriegeschut elk scheepvaartverkeer onmogelijk te maken.

Overigens was de haven de afgelopen jaren juist een toonbeeld van samenwerking tussen vrachtwagenchauffeurs en havenarbeiders uit het noorden en zuiden van Mogadishu. Beide beroepsgroepen hadden zich verenigd in vakbonden, die zonodig een vuist maakten tegen de milities. Toen de afpersingen en plunderingen op de toegangsweg begin dit jaar uit de hand liepen, besloten de bonden de hele haven plat te leggen. De milities zaten toen helemaal zonder inkomsten en werden allengs redelijker.

Ook Somaliës buurlanden zullen waarschijnlijk een rol spelen in de strijd om Mogadishu. Ethiopië en Eritrea, die overhoop liggen met het radicale islamitische bewind in Sudan, steunen Aidid, in wie zij de beste garantie zien tegen het moslim-fundamentalisme.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.