Sollicitanten moeten vóór aanstelling steeds vaker medisch onderzoek ondergaan 'Ik ben gekeurd vanwege dat nieuwe wetje'

Het aantal aanstellingskeuringen is sinds de eerste aanpassing van de Ziektewet in 1993 fors opgelopen. Geen enkele werkgever voelt er voor langdurig ziekengeld voor zijn werknemers te betalen....

JOSE SMITS

Van onze verslaggeefster

José Smits

DEN HAAG

'Niemand werd hier ooit medisch gekeurd', zegt een medewerker bij een videoproduktiebedrijf met veertien werknemers. 'Maar dat is veranderd. Ik ben gekeurd, toen ik in dienst kwam. Dat was vanwege dat nieuwe wetje, kom, hoe heet dat; dat het bedrijf meer moet betalen als je ziek bent.'

Dat nieuwe wetje gaat over de Ziektewet. Vanaf 1 januari 1996 mag die van het kabinet grotendeels verdwijnen. Elke werknemer die zich na 1 januari ziek meldt, kost de werkgever dan rechtstreeks geld. Bedrijven zijn verplicht zieke werknemers 70 procent van het loon door te betalen. Dat moet zolang de ziekte duurt, desnoods een jaar lang. Bedrijven mogen zich bijverzekeren. De premie zal, zeggen particuliere verzekeraars, afhangen van het gemiddeld verzuim in het bedrijf.

Oei, zucht de kleine werkgever, en het is allemaal al zo duur.

Dàt is nou net de reactie die het kabinet wil. Werkgevers zullen, als ze de pijn in eigen portemonnee voelen, meer hun best doen het verzuim laag te houden. Door bijvoorbeeld te zorgen voor veilige werkomstandigheden, voor een goede sfeer, collegiale verhoudingen, controle en (tijdelijk) aangepast werk voor langdurig zieken.

Misschien zal het zo gaan. Maar er zijn andere preventieve maatregelen denkbaar: meer aanstellingskeuringen om de medisch zwakke sollicitant te weren. Meer tijdelijke contracten om wat langer de kat uit de boom te kijken.

De artsenorganisatie KNMG vreest dat haar leden door werkgevers onder druk worden gezet om bij medische keuringen voorspellingen te doen over het verwachte ziekteverzuim. Dat hoort niet, vindt de KNMG en het kàn ook niet goed. Een keuring heeft geen voorspellende waarde, is uit onderzoek gebleken. Een chronisch zieke die werk doet dat past bij zijn mogelijkheden, is niet vaker verkouden dan anderen.

Directeur J. Peters van Arbo- en bedrijfsgezondheidsdienst Peters en Du Boeuff zal het werkgevers altijd ontraden om alle werknemers standaard medisch te keuren. Maar elke arbodienst moet zijn klanten tevreden houden, dus: 'als werkgevers het vragen, dan doen we het'.

Een staalconstructiebedrijf in Eindhoven zegt dat tot nu toe 'niemand werd gekeurd, tenzij we bepaalde vermoedens hebben, maar dan hoeft het eigenlijk al niet meer, want die kandidaat haalt het niet', aldus de medewerker personeelszaken. Het bedrijf overweegt nu toch iedere nieuwkomer te gaan keuren. 'Wat mij betreft moeten we het doen, want er loopt er nu één rond bij wie het had gemoeten', zegt de personeeelsman. Hoezo? 'Nou ja, die blijkt een knie te hebben die al jaren is overbelast. Dat hadden we wel eerder willen weten. Je kunt zoiets niet hebben als je staal loopt te trekken. Het leidt toch tot een hoger verzuim.'

Veel andere werkgevers zijn die weg al op gegaan. Sinds 1993, het jaar waarin voor het eerst sprake was van het verleggen van een deel van de ziektelasten naar werkgevers, is het aantal aanstellingskeuringen fors opgelopen. In 1993 werd 43 procent van de kandidaat-werknemers gekeurd. In 1995 gold dat voor 57 procent en het College van Toezicht Sociale Verzekeringen (dat de cijfers bijeengaarde) verwacht een verdere oploop tot 63 procent. Veelzeggender nog is de toename van afkeuringen. In 1991 werd 1,8 procent van de kandidaten bij medische keuring afgewezen. In 1993 werd 5 procent afgekeurd.

Vorig jaar inventariseerde het Breed Platform Verzekerden en de Nationale Commissie Chronisch Zieken een week lang telefonisch klachten van werknemers en sollicitanten die meenden last te hebben van scherpere selectie op gezondheidsrisico's.

Zo meldde zich een 42-jarige verpleegkundige die negen jaar geleden van kanker genas. Hij werkt sindsdien naar volle tevredenheid van zijn werkgever maar wil wel eens van baan veranderen. Overal waar hij solliciteert wordt hij gekeurd en afgewezen. Eenmaal zegt de keuringsarts hem openlijk dat het risico te groot wordt gevonden.

De andere 'preventiemaatregel' voor werkgevers is het tijdelijk contract. Critici vrezen dat het afschaffen van de Ziektewet een snelle toename van tijdelijk werk uitlokt. Op de eerste plaats omdat de Ziektewet in stand blijft voor alle werknemers van wie tijdens ziekte het tijdelijk contract afloopt. Los daarvan geeft een tijdelijk contract werkgevers de gelegenheid een nieuwe kandidaat te testen op verzuimgedrag.

Het staalbedrijf, het videobedrijf en talloze anderen doen het toch al.

'Het is toch al een trend. Ken jij nog bedrijven die iedereen direct vast aanstellen?'zegt A. Hofman. Hij begeleidt voormalig arbeidsongeschikten bij het zoeken van betaald werk. Het lijkt een ondoenlijke taak, gezien de nieuwe wetgeving. Werkgevers zijn erg huiverig, bevestigt hij en toch lukt het hem vaak om zijn kandidaten onder te brengen. Hofman probeert elk risico voor de werkgever weg te nemen. 'Ik kan ze bijvoorbeeld vertellen dat een voormalige WAO'er die uitvalt vanwege zijn oude klachten, nooit ten laste van het bedrijf komt. De oude uitkering wordt hervat. Als dat risico wegvalt, willen werkgevers het vaak wel proberen'.

En vrijwel altijd op tijdelijk contract.

Bij het videobedrijf zegt de medewerker: 'En zo werd ik trouwens tweemaal medisch gekeurd. Eén keer toen ik in tijdelijke dienst kwam en één keer toen het een vast dienstverband werd. Toen eiste het pensioenfonds dat.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden