De Verenigde Staten zijn sinds 2003 op grote schaal militair actief in Irak, aanvankelijk om dictator Saddam Hoessein omver te werpen.

nieuwsdood Soleimani

Soleimani krijgt wat hij wilde: Irak stuurt leger VS weg

De Verenigde Staten zijn sinds 2003 op grote schaal militair actief in Irak, aanvankelijk om dictator Saddam Hoessein omver te werpen.Beeld AFP

Irak keert zich af van het Amerikaanse leger. Het Iraakse parlement stemde zondag voor het vertrek van alle Amerikaanse militairen, die ‘voorgoed’ het land moeten verlaten. Ook de Iraakse premier Adel Abdul Mahdi wil niet dat de Amerikaanse troepen langer blijven.

Op dit moment zijn er ruim vijfduizend Amerikaanse militairen in Irak. Volgens premier Abdul Mahdi moeten zij weg om de ‘soevereiniteit’ van Irak te waarborgen na de Amerikaanse liquidatie op vrijdag van Irans tweede man Qassem Soleimani en een hoge Iraakse militieleider. Zij werden gedood op het vliegveld van de Iraakse hoofdstad Bagdad.

Bij leven drongen Soleimani en de eveneens gedode militieleider Abu Mahdi al Mohandis, plaatsvervangend commandant van een uitgebreid netwerk aan Iraakse gewapende groeperingen die deels door Iran worden gesteund, veelvuldig aan op het vertrek van de Amerikanen uit Irak. Hun dood brengt het momentum dat voor deze politieke aardverschuiving nodig was. De Iraakse regering liep tot dusver altijd spitsroeden tussen Teheran en Washington en was eerder nooit bereid om de VS de wacht aan te zeggen ten gunste van Iran.

Hoewel het vertrek van de Amerikanen op termijn onafwendbaar lijkt, is onduidelijk hoe snel zij huiswaarts zullen keren. Het besluit van het parlement moet eerst door de regering in een wet worden omgezet. De Iraakse regering is demissionair: premier Abdul Mahdi maakte onlangs zijn aftreden bekend na massale volksprotesten tegen zijn bewind. Onduidelijk is bovendien in hoeverre het Pentagon zich iets zal aantrekken van de wensen van de regering in Bagdad. Washington wil juist extra militairen naar Irak sturen na de bezetting van de Amerikaanse ambassade op Oudjaarsdag.

‘Pauze’ in strijd tegen IS

De internationale coalitie tegen IS heeft de strijd tegen de terreurbeweging in Irak zondagavond per direct ‘gepauzeerd’. Alle aandacht gaat vanaf nu uit naar het beveiligen van legerbasissen waar Amerikaanse en andere buitenlandse militairen verblijven. Gevreesd wordt voor raketaanvallen door de pro-Iraanse milities in Irak. De trainingsmissie van speciale eenheden van het Iraakse leger in Bagdad waaraan Nederland aan deelneemt, is ook gestaakt.

Twee soldaten zitten op wacht bij de Amerikaanse ambassade in Bagdad.Beeld EPA

De Verenigde Staten zijn sinds 2003 op grote schaal militair actief in Irak, aanvankelijk om dictator Saddam Hoessein omver te werpen. Na een pauze tussen 2011 en 2013 keerden de Amerikanen terug voor de strijd tegen Islamitische Staat. Al voor de liquidatie van vrijdag bestond groeiende onvrede over hun aanwezigheid. Hun opdracht beperkte zich formeel weliswaar tot de strijd tegen IS, maar in de praktijk probeerden de Amerikanen steeds openlijker de opmars te stuiten van pro-Iraanse milities.

Volgens premier Abdel Mahdi was Soleimani in Bagdad om een persoonlijke boodschap af te geven aan de Iraakse regering toen hij door een Amerikaans explosief werd gedood. Volgens de premier had Soleimani een antwoord uit Iran op een boodschap die Irak eerder had doorgespeeld namens Saoedi-Arabië. Dit staat haaks op het relaas van de Amerikaanse president Trump. Hij stelde eerder dat Soleimani een aanval aan het voorbereiden was op Amerikaanse troepen en daarom uit de weg moest worden geruimd.

‘Israël medeschuldig’

Terwijl in Irak en Iran in het weekeinde massaal gerouwd werd om de dood van Soleimani en zijn Iraakse bondgenoot Al Mohandis, werd Israël aangewezen als medeschuldige. Volgens een voormalige leider van de Iraanse Revolutionaire Garde was Israël betrokken bij de liquidatie van Soleimani en moeten Tel Aviv en Haifa rekenen op wraak. Trump op zijn beurt dreigt met 52 aanvallen in Iran – één voor elke Amerikaanse burger die langdurig werd gegijzeld in Teheran in 1979 – als een vergeldingsaanval plaatsvindt.

De beruchte Iraakse geestelijke Moqtada al Sadr, zwaar vertegenwoordigd in het parlement, vindt het te gemakkelijk als de Amerikanen gewoon mogen vertrekken. Volgens hem moet de aftocht op een ‘vernederende’ manier plaatsvinden. Ook behoort de Amerikaanse ambassade in Bagdad te worden gesloten.

De wraak van Teheran kan via derden komen

Het regime in Teheran kan de dood van zijn nummer twee, Qassem Soleimani, niet onbeantwoord laten, maar tegelijkertijd is het regime niet gebaat bij verdere escalatie van het conflict met de VS. De oplossing: een wraakactie laten uitvoeren door een van Irans bondgenoten in de regio.

Trump heeft de meest overschatte generaal van Iran gedood

Qassem Soleimani wilde van zijn land een regionale grootmacht maken, maar hielp het in plaats daarvan juist naar de knoppen, zo betoogt New York Times-columnist Thomas Friedman.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden