Sokeffect

Ik leid een relaxed leven. Kijk maar naar mijn sokken. Wie zich van de mainstream wil onderscheiden, doet dat tegenwoordig door opvallende sokken te dragen.

'Meet Alfredo Gonzales', zegt een stem die niet zou misstaan in de trailer van een grote Hollywoodfilm. De 'legendarische Alfredo' draagt Vans-gympen en skate, afgaande op het internetfilmpje. Dat doet hij in New York, waar hij hotdogs koopt en zijn vrienden nonchalant de hand schudt. Die vrienden BMX'en, of zitten in een goed pak op het terras en lezen surfmagazines. Als de middagzon onder is, drinkt hij met dezelfde vrienden bier in een café. En tequila, want Alfredo komt uit Mexico.


Maar hoe zijn gezicht eruit ziet, of hij een baard of lang haar heeft, weten we niet. Want Alfredo bestaat niet. Het is een sokkenmerk, of in de woorden van de initiatiefnemers: 'the first lifestyle sockbrand in the world'. Draag deze sokken en je leidt net zo'n relaxed leven als Alfredo, willen de mannen achter het merk zeggen met de video.


'De sokken laten zien dat je chill bent', zegt de Rotterdamse Dennis Ebeli (28), oprichter van Alfredo Gonzales. 'Je gebruikt ze om uit te leggen wie je bent en hoe je in het leven staat. Mensen die onze sokken dragen, zitten op vrijdagmiddag in het park te barbecuen met vrienden.'


Over sokken bestaan veel mythen en clichés. Dat de wasmachine ze in een Bermudadriehoek laat verdwijnen, bijvoorbeeld. Dat ze nooit wit mogen zijn (zie kader). Dat vrouwen verkeerde sokken de grootste afknapper vinden. 'Mannen en sokken zijn al snel een dramatische combinatie', merkt een mannelijke collega op. 'Buiten de gaten en eventuele stank getuigen sokken ook van een hopeloos gebrek aan modieusheid als je de verkeerde draagt. Nu ik er naar word gevraagd, voel ik me al betrapt.'


Toch zijn sokken naast een noodzakelijk kwaad steeds vaker een accessoire. Althans, voor de mannen die 's¿ochtends wel een seconde nadenken als ze voor de kledingkast of sokkenlade staan.


Zo iemand is de 17-jarige Puck Litaay, student modeconfectie uit Capelle aan den IJssel. 'Sokken worden onderschat', poneert hij. 'Terwijl ze echt iets toevoegen aan kleding. Het is de kers op de taart van een outfit.' Litaay draagt sinds een jaar felle sokken. Hij kwam op het idee door zijn tante en nichtje, die in Parijs een jongen hadden gezien met opgerolde broekspijpen en turquoise sokken. Hij heeft inmiddels dertig paar, vooral in pastel- en neonkleuren. Als hij met zijn vriendinnen gaat winkelen, gaan ze speciaal voor hem naar de sokkenafdeling, vertelt hij.


Slechte sokken halen een outfit naar beneden, vindt Litaay. 'Stel', zegt hij, 'je zit in de trein en je ziet een zakenman in een goed pak binnenkomen. Als hij gaat zitten, blijkt hij lelijke sokken aan te hebben. Dat is zo jammer.'


Zoals Litaay het voorbeeld van de zakenman in de trein aanhaalt, spreken ook andere sokkenliefhebbers opvallend vaak over de rol van de sok in openbare gelegenheden. De wederzijdse herkenning van een goede sok zou een signaal zijn dat je op dezelfde manier in het leven staat.


Die herkenning beperkt zich niet tot sokken; velen gebruiken accessoires en gebruiksartikelen om zich een bepaald imago aan te meten. Wie over straat rent met een beker Starbucks laat niet alleen zien bereid te zijn veel geld uit te geven aan koffie, maar wil ook zeggen: kijk mij eens een druk, stedelijk en kosmopolitisch leven leiden. Wie Trouw leest in trein, weet dat hij waarschijnlijk op een andere politieke partij stemt dan de overbuurman die De Telegraaf uit zijn tas haalt.


Het verschil met de sok is dat deze normaliter niet, of hoogstens een beetje zichtbaar is. Degenen die een opvallende sok opmerken, kijken er dus echt naar. Dat gegeven draagt weer bij aan het bondgenootschap der opvallende sokkendragers.


Onlangs publiceerde The New York Times een artikel op de website over de sokkenrage onder de internetprofessionals in Silicon Valley, Californië. Het dragen van felgekleurde sokken met streepjes of andere patronen is daar een teken dat je onderdeel bent van de groep succesvolle internetjongens. Een 38-jarige hooggeplaatste bij YouTube vertelt dat mensen tijdens vergaderingen geregeld hun broekspijp optillen om te laten zien dat zij ook felgekleurde sokken aanhebben.


The New York Times verklaart de sokkentrend aan de hand van de discrepantie tussen de kledingmores in Silicon Valley en de psychologische behoefte uniek te zijn. Enerzijds is het ongepast je uit te sloven op het gebied van kleding - het uniform van de internetprofessional is een spijkerbroek en capuchontrui. Tegelijkertijd voelen de mannen van Twitter, Facebook en Google zich onderdeel van een voorhoede. Om dat te laten zien, willen ze iets anders doen met kleding. Ze kiezen daarom voor de relatief onopvallende sok, om die vervolgens opvallend te maken.


Dat rondom sokken nog altijd een zweem van nerdigheid hangt - denk aan hoog opgetrokken sokken in sandalen - is daarbij mooi meegenomen. Het is een knipoog naar het feit dat de internetjongens weliswaar succesvol, maar diep van binnen nog altijd nerds zijn.


Ook in Nederland is de felgekleurde sok doorgedrongen tot internetondernemingen. Zo hebben de sokken van de 31-jarige software-engineer Youri Op 't Roodt altijd 'iets geks'. Dat wil zeggen: met space invaders of andere icoontjes erop. Of felgekleurde Burlingtons, het merk met de ruit dat van oudsher sokken fabriceert in stemmig blauw en groen. 'Sokken worden meestal niet gezien, of slechts een glimp ervan', licht hij toe. 'Ze zijn dus een kleine verrassing. Als ik ze aan andere mensen laat zien, krijgen ze altijd een lach op gezicht. Dan is het doel wel bereikt.' Maar Op 't Roodt draagt de sokken, evenals de jongens in Silicon Valley, ook 'om zich te onderscheiden van de grijze massa', zegt hij.


Dat onderscheiden is makkelijk en relatief goedkoop. De opvallende sokken kosten gemiddeld tussen de 10 euro en 15 euro. Dat je met een kleine verandering of weinig geld onderdeel kunt worden van het rijk der modebewuste mannen, leerde sokkenfan Hussein Yussuf (25) van een documentaire over modeontwerper Paul Smith. 'Aanvankelijk had Paul Smith weinig geld om bepaalde stoffen te kopen', zegt de masterstudent communicatie. 'Dus hij onderscheidde zich bijvoorbeeld met felgekleurde knopen. Zo wordt een basic outfit net anders. Toen dacht ik: dat kan ik met sokken doen.'


Ook voor bedrijven zijn sokken geen grote investering. Bovendien zijn ze niet moeilijk te ontwerpen. Dat leidt ertoe dat een aantal jonge bedrijfjes recent in de sokkenbusiness stapte. 'Een eigen merk oprichten is toch een jongensdroom', zegt Dennis Ebeli van Alfredo Gonzales. 'Maar ik heb commerciële economie gestudeerd en ben dus geen ontwerper. Op vakantie in Mexico hoorde ik in de stad Zacatecas de legende van Alfredo Gonzales, een Mexicaan die succesvol sokkenverkoper werd in New York. Toen dacht ik: sokken, daar moet ik wat cools mee gaan doen.'


Hij trommelde zes vrienden op, allemaal werkzaam in de creatieve sector, en binnen drie maanden was sokkenmerk Alfredo Gonzales een feit. Aan het maken van foto's, filmpjes en de website werd veel tijd besteed. Het ontwerpen van de sokken is daarentegen niet zo arbeidsintensief, zegt Ebeli. 'Dat is niet meer dan: vind jij dit een toffe kleur? Oké, gaan met die banaan.'


Ebeli's keuze voor sokken voor de verwezenlijking van zijn jongensdroom was ook een strategische: de textielmarkt is verzadigd, dus moeilijk binnen te komen. 'En dat terwijl een merk helden en ambassadeurs nodig heeft', zegt hij. 'Mij viel op dat surfers en skaters voor al hun kleding sponsors hebben, behalve voor hun sokken.' En dus prijkt inmiddels een aantal surfers en skaters op de website, die de sokken, en dus de levensstijl, van Alfredo Gonzales onderschrijven.


Dat wil niet zeggen dat alleen skaters en surfers zijn sokken dragen, zegt Ebeli. 'Ook zakenmannen hebben ze. Nee, niet de raad van bestuur van Unilever. Wel de jonge mensen die anders willen zijn, maar vanwege hun functie toch een pak moeten dragen. Je kunt dan met een paarse stropdas aankomen, maar dat ligt zo voor de hand. Het gaat om subtiele details. Opvallende sokken zijn dan een coole knipoog naar de grijze gevestigde orde.'


De Werdegang van de witte sok

Waarom je de witte sok - ja, inderdaad, voorheen dat teken van smakeloosheid - weer in de betere modesteden op straat ziet.


De Wet van Revival zegt: hoe heviger iets uit de mode is, hoe zekerder je weet dat het eens terugkeert. Eind jaren '80 was het voor iedereen duidelijk dat de sukkeligste aller broeken, die met wijduitlopende pijpen nooit, nooit, nooit meer in het straatbeeld zou verschijnen. Maar nog aan het eind van hetzelfde decennium kreeg je house met hippierevival en voilà: de flare was weer verplicht onder hipsters. Later volgden dikke schoudervullingen hetzelfde patroon van afkeer en wederopstanding. En nu is het de beurt aan het diepst verachte kledingstuk ooit: de witte sok.

De man met de witte sok heeft de voorbije twintig jaar een legendarische status van fout-zijn bereikt. Vrouwenbladen, Sex and the City-gezelschapjes en Coebergh-reclames konden er maar niet over ophouden hoezeer de witte sok hét attribuut was dat gebrek aan stijl verried - de drager werd instant een sneue, beetje beduimelde mislukking die elk contact met mode, uiterlijke verzorging en tijdgeest compleet had verloren.

Dat een sok zo uitermate geschikt is voor het laten aanslaan van de alarmfase komt doordat 1) de vraag of je al of niet bij een groep hoort altijd besloten ligt in de details, en een sok is een detail; 2) sokken model staan voor sloom, denk held op sokken, denk geitenwol, denk aan mannen die sokken aanhouden tijdens de seks en 3) doordat je sokken kunt associëren met stinken. Een op een verkeerde manier opvallende sok laat al deze associaties in het rood uitslaan. En een witte sok viel lang op een verkeerde manier op, omdat iedereen meende te weten dat witte sokken, behoudens in de sport, gewoon niet hóren.

Maar is dat wel zo? De standaardwerken voor gentlemankledij schrijven inderdaad voor dat een sok niet behoort te contrasteren met broek of schoenen. Hij moet ongeveer even donker zijn. En als je het helemáál goed wilt doen, kies je een net iets andere kleur dan die van schoenen of broek. Flessengroen, bordeauxrood en donkergrijs zijn klassiek chique mannensokkenkleuren. Zwarte sokken, nooit opgemerkt door gillende damesclubjes, kunnen dan weer niet altijd, want vaak te contrastrijk. Dat u het weet.

Maar: draagt u een wit of een licht pak (comfortabel in de tropen), dan kan daar dus prima een witte sok bij. Zelfs als u daar een zwarte instapschoen bij draagt. Vandaar dat er ook altijd geklede witte sokken zijn gemaakt die niet van de dikke sportsoort zijn.

En die geklede witte sok is vaak opgedoken in subculturen. Uiteraard in die van de wat rebelsere soort, als het de bedoeling is om iets opvallends te dragen terwijl de standaard onopvallendheid voorschrijft. Teddyboys in de jaren '50, rockers in de jaren '60 en de zwart-wit gestylede rudeboys van de jaren '70 en '80 maakten de witte sok hip en underground. Door hun invloed werd de witte sok mainstream weer acceptabel. John Travolta in Grease en Michael Jackson in de clip van Don't stop till you get enough droegen heel erg cool hun witte statements. En toen de vroege sixties midden jaren '80 weer hip werden, hoorden daar ook weer witte sokken bij.

Die laatste periode zie je nu terug, met opgerolde broekspijpen, overhemd met het bovenste knoopje dicht, opgeschoren haar, en, dus, eindelijk, weer het gevreesde wit in de schoenen. Mode en stijl bewegen zich nu eenmaal in het spanningsveld tussen weten hoe het hoort en zelf iets leuks kunnen verzinnen; dus als iedereen zegt dat het niet mag, dan doen jij en je hippe vriendjes het juist wel.

CHRIS BUUR

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden