Sokals bedrog

Ik heb te doen met de redacteuren van het Amerikaanse sociologische blad Social Text. Zij zijn het slachtoffer geworden van een practical joke van de Amerikaanse theoretisch natuurkundige Alan Sokal....

AD LAGENDIJK

Aan zelfgenoegzaamheid ontbreekt het Alan in het geheel niet. Iedereen moet van zijn succes weten. Hij heeft op het Internet een hele web-site opgezet om rond te bazuinen hoe hij die sociologen te kakken heeft gezet. Hij is een held in de gemeenschap van natuurkundigen, maar ook ver buiten die kring zijn de reacties vol lof. Men noemt zijn artikel vergoelijkend een 'parodie'.

Ook mijn eerste reflexen op Sokals stunt waren die van opgetogenheid en instemming. Maar nadat deze gevoelens uit mijn onderbuik waren weggeëbd, kwam ik tot bezinning. Wetenschappers dienen te goeder trouw te zijn. Alan Sokal heeft de erecode van de wetenschap geschonden. Helaas is hij geen lid van de belangrijkste vereniging van natuurkundigen, de American Physical Society. Anders zou ik hem meteen hebben voorgedragen voor royement.

Als je het artikel van Sokal leest, vraag je je wel af of de redacteuren stront in hun ogen hebben gehad. Sokals verhaal is een aaneenschakeling van onzinnige natuurkundige en politieke kreten. Postmoderne sociologen als Derrida en Latour zijn zijn mikpunt.

Ik voel mij in het geheel niet geroepen om die sociologen te verdedigen. Latour tettert al tijden rond dat wetenschappelijke objectiviteit niet bestaat en dat alle wetenschappelijke kennis berust op afspraak tussen mensen. Mijn mening hierover geef ik meestal in de vorm van een grapje: als je denkt dat de werking van de atoombom op Hiroshima berust op afspraak tussen wetenschappers, dan ben je of gek of een socioloog uit Parijs.

Ik kan heel goed meevoelen met het doel dat Sokal nastreeft, maar zijn middelen deugen niet. Stel dat het toonaangevende vaktijdschrift Physical Review Letters mij een natuurkundig manuscript ter beoordeling zou sturen dat afkomstig is van Alan Sokal. Wat moet ik dan doen? Wie weet liegt hij wel weer en is hij wederom niet te vertrouwen. Misschien is het nieuwe manuscript van Alan weer een 'parodie' en wil hij nu eens een gebied uit de natuurkunde een poepie te laten ruiken van zijn superieure intelligentie en inzichten.

Ho ho, natuurkunde is toch veel objectiever dan sociologie. In de natuurkunde herkent men toch meteen een vals manuscript. Vergeet het maar. Het zou mij geen moeite kosten een onzinnig artikel in ons toptijdschrift Physical Review Letters gepubliceerd te krijgen. In Nature zou het zelfs nog een stuk makkelijker gaan.

Maar daarvoor zou ik wel moeten frauderen. Ik zou de resultaten van experimenten of berekeningen moeten fingeren, of ik zou zelfs hele experimenten moeten verzinnen. En dat doe ik absoluut niet, ook al zou ik daarmede iets verhevens aan de kaak kunnen stellen. Dat nonsens-artikel van mij zou geaccepteerd worden, omdat uitgever en beoordelaars uitgaan van mijn integriteit.

De gevoelens over deze kwestie laaien hoog op. Sociologen slaan terug. Abraham de Swaan ziet in de misplaatste grap van Sokal een aanleiding om flink te trappen naar de natuurkunde. De fysici zouden bang zijn dat de sociologen allerlei nare dingen zouden ontdekken over de werking van de natuurkundige gemeenschap. Sokals actie wordt door Abraham geplaatst in het kader van een samenzwering die bedoeld is om de natuurkunde te vrijwaren van sociologisch onderzoek. Onzin, Bram. Kom maar kijken, we hebben geen geheimen voor je.

De domste reacties op Sokals succes komen echter uit kringen van de exacte vakken zelf. De bèta-freaks leven zich uit in het spuien van hun vooroordelen over de humaniora. Wat te denken van de Amerikaanse wiskundige Michael Sullivan die een artikel geplaatst krijgt in een tijdschrift van de American Mathematical Society met als titel: Een wiskundige leest Social Text. Michael, die ongetwijfeld een tien had voor wiskunde op zijn eindexamen, neemt hier de gehele sociologie de maat. Walgelijk. De titel had beter kunnen zijn An American in Paris, maar dan bedoel ik wel het Amerikaanse gehucht Paris, Texas.

Hadden Alan en Michael maar het lef om de vele slechte en vele overbodige artikelen in hun eigen vaktijdschriften aan de kaak te stellen. Maar dat durven ze niet, uit angst voor represailles van de wetenschappelijke gemeenschap. Want zo zit de sociologie van de natuur- en wiskunde wel in elkaar.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden