Software dateert eeuwenoude akten

VAN ONZE VERSLAGGEVERPETER VAN AMMELROOY

AMSTERDAM - De computer gaat geschiedenisvorsers monnikenwerk uit handen te nemen. Canadese onderzoekers hebben software ontwikkeld die een jaartal kan hangen aan tienduizenden middeleeuwse geschriften die nu nog ongedateerd in archieven liggen. De methode is al met succes toegepast op oude Britse akten.

De Canadezen passen patroonherkenning toe op de formulering in de Latijnse teksten. Zo weten ze dat een frase als 'amicorum meorum vivorum et mortuorum' ('van al mijn vrienden levend en dood') populair was tussen 1150 en 1240, maar in andere tijdvakken niet zo vaak werd gebruikt.

Door ze te vergelijken met een corpus van documenten met een datum kunnen de onderzoekers een nauwkeurige inschatting maken van de ouderdom van ongedateerde documenten.

De Canadezen beschrijven in een studie hoe ze hun methode toepasten op een Engelse oorkonde uit de bibliotheek van Brock University in St. Catherines (Ontario). Volgens eerste schattingen zou het document uit de 14de eeuw dateren, later werd dat de 13de eeuw. Een historicus bracht de verschijningsdatum terug tot ergens tussen 1235 en 1245. Met behulp van het nieuwe algoritme houdt de computer het op 1246.

'Dit is een van de nieuwe methoden om oude geschriften te dateren', zegt Erik Kwakkel, onderzoeker van de Universiteit Leiden, 'en kennelijk eentje waarmee ze resultaten boeken.' Volgens hem werkt de methode vooral bij de oorkonden en akten uit die tijd, omdat daarvan ook exemplaren voorhanden zijn met een datum. Dan is het eenvoudiger om een controlegroep aan te leggen.

Historische documenten over de Middeleeuwen zijn er volop, maar ze zijn vaak ongedateerd. Pas vanaf 1500 werd het gebruik boeken en akten te dateren.

Van oudere documenten proberen paleografen zoals Kwakkel aan de hand van de vorm van letters de datum te achterhalen. Veel werken werden voor de uitvinding van de boekdrukkunst door overwegend monniken overgeschreven, zodat anderen over kopieën konden beschikken. Omdat kopiisten eigenschappen van hun handschrift delen met tijdgenoten, kunnen paleografen een goede inschatting maken van de periode waarin een document is gemaakt.

Kwakkel weet niet hoe veel middeleeuwse stukken in Nederland een datum ontberen.

undefined

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden