Column

Soepelere richtlijn voor euthanasie is ongelooflijk

In de nieuwste roman van Vonne van der Meer, Winter in Gloster Huis, zit Noor, een oude vrouw, op Koningsdag op een plein een ijsje te eten. Om haar tafeltje staan drie lege stoelen. Een jonge vrouw vraagt of een stoel vrij is. Ja, gaat u zitten!, zegt Noor. Maar de vrouw pakt de stoel op en gaat elders zitten. Dat gebeurt nog twee keer. Dan vraagt een man of ze het tafeltje nodig heeft. Nee, dat heeft ze niet. En zo zit Noor moederziel alleen op een plein aan haar ijsje te likken.

Een jonge vrouw tekent een wilsverklaring. Beeld anp

Het is een treffend beeld van wat ouderdom vaak is: totale eenzaamheid. Onzichtbaarheid. Niemand om tegen te praten of iets mee te vieren. Iedereen met wie je dat deed is dood, of zelf aan huis gekluisterd. Niemand die jou mist of je verhalen wil horen. Alle zin sijpelt weg.

Winter in Gloster Huis speelt rond 2025. De Klaar-met-levenwet is dan net aangenomen. Langdurig en uitzichtloos lijden is niet langer een criterium voor euthanasie; mensen worden geacht zélf op tijd in te zien dat het welletjes is. Noor vertrekt naar het Vaarwel Hotel, waar mensen, omringd door luxe, rustig kunnen sterven. Ze aarzelt, maar slikt het aangereikte drankje braaf door. Er is geen weg terug.

In een roman kan alles. De schrijfster verijdelt Noors dood. Ze laat haar wakker worden in een ander hotel, aan de overkant van het water. Ook daar worden mensen verwend, niet één dag, de dag van hun galgenmaal, maar zolang ze willen. Ze luisteren er naar hun lievelingsmuziek, worden voorgelezen uit favoriete boeken, genieten van lekkere wijn, voeren gesprekken. Iemand schildert hun portret. In een zwembad voelen ze dat ze nog een lichaam hebben. Ze bestaan weer. Hun zo stellige doodswens ebt weg.

In het echte Nederland is het nu al mogelijk om je toekomstige dood vast te leggen. Actieve euthanasie was tot nu toe alleen toegestaan als iemand - euthanasieverklaring of niet - zelf vlak vóór de uitvoering te kennen gaf echt dood te willen. Die voorwaarde is nu vervallen, in een nieuwe 'handreiking voor artsen van de ministeries van Volksgezondheid en Veiligheid en Justitie. Nu kunnen ook diep demente mensen die niet kunnen bevestigen dat ze dood willen euthanasie 'krijgen', mits ze eerder hebben verklaard dat te willen; iets waarvoor voorstanders al jaren pleiten.

Ik vind deze richtlijn ongelooflijk. Zonder de wanhoop en ontreddering waarin veel dementerenden verkeren te bagatelliseren, dit kun je niet zomaar eventjes regelen. Niemand kan weten wat z'n toekomstige zelf straks wil. Wie moet bepalen wanneer het zover is? Hun kinderen? Dat lijkt mij een afschuwelijke beslissing. Je kunt mensen toch niet houden aan een gemaakte 'afspraak'? Door dementie kan het karakter, en kunnen verlangens, totaal veranderen.

Niet iedereen heeft kinderen. Sommigen hebben kinderen die de gang naar het verpleeghuis moe zijn en menen dat moeder vreselijk lijdt. Oude mensen willen niemand tot last zijn. Misschien voelen ze die druk.

Hoe stellen de voorstanders van de nieuwe richtlijn zich het moment van sterven concreet voor? Het is een vraag waarop nooit iemand antwoord geeft. Stél het je eens voor. Op een zonnige ochtend komt een arts je kamer binnen. Hé, de dokter. Hij komt dit keer niet naar je hart luisteren. Hij neemt je niet mee uit wandelen. Vandaag geeft hij je een spuitje. Dit is de dag van de dood.

Geen arts die daartoe bereid is, voorspelde Bert Keizer vorige week in Eén Vandaag. Hij is arts en schrijver - hij heeft wél verbeeldingskracht. Dokters, zei hij, zullen niet iemand doden die dat zelf niet in de gaten heeft. En: niemand mag artsen dwingen om iemand te doden.

Ik hoop het, maar ik durf er geen vergif op in te nemen. De dood is zo'n makkelijke oplossing. Voor armoede, eenzaamheid, onbetaalbare zorg. Wat begint als een mogelijkheid, zal vanzelf de norm worden. De wet moet mensen die verschrikkelijk lijden een uitweg bieden, maar ook mensen beschermen tegen een ongewenste dood.

Dood willen betekent vaak: ik wil dít leven niet; dit moet ophouden. Dat oude, zieke mensen, als ze omringd worden met liefde en schoonheid, nog best een tijdje willen leven, is niet zo'n onwaarschijnlijke gedachte. Alleen: wie neemt voor hen de moeite?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden