Soeharto verdween, corruptie bleef

Heel Indonesië heeft last van ziekte KKN 'KKN' heet de ziekte die Indonesiê teistert. 'Korupsi, Kolusi, Nepotisme' - corruptie, handjeklap en nepotisme....

Van onze correspondent Michel Maas

'Verdomme! Hof laat Tommy vrij! Hoeveel heeft hij Hakim Agung daarvoor betaald?' De kop op de voorpagina van Rakyat Merdeka laat geen ruimte voor nuances. De vrijspraak van Tommy Soeharto door het hooggerechtshof stinkt. Hutomo ('Tommy') Mandala Putra heeft Hakim Agung, voorzitter van het hooggerechtshof van Indonesië, betaald. En Agung heeft de veroordeling van Tommy (achttien maanden wegens corruptie) ongedaan gemaakt.

Rakyat Merdeka heeft de kop niet zelf verzonnen. De krant citeert alleen maar de reacties van lezers die opbellen. Die reacties zijn unaniem. Tommy, jongste zoon van ex-president Soeharto, bezit honderden miljoenen (dollars, niet rupiahs), en dat is genoeg om zelfs de hoogste rechter te kopen. Bijna iedereen in Indonesië is immers te koop.

KKN heerst in het parlement, de lagere overheden, de departementen, de staatsbedrijven, het leger, justitie - zeg maar: overal.

Onlangs werd bekend dat sinds begin dit jaar meer dan een triljoen rupiah (250 miljoen gulden) uit de begroting 'zoek' is.

Aberson Sihaloho is wat dat betreft een kleine jongen. Hem willen ze een verdachte 'gift' van 10 miljoen rupiah in de schoenen schuiven. De cheque die voor hem bestemd was, slingerde op de vloer van het parlementsgebouw. Hij was afkomstig van een belastingfunctionaris. 'Waarom zou een belastingfunctionaris mij tien miljoen geven?' vraagt Sihaloho retorisch. Tien miljoen is bijna het maandsalaris van 12 miljoen (ruim drieduizend gulden) dat hij als parlementariër van president Megawati's PDI-P verdient.

Sihalolo wil niet toegeven dat de cheque voor hem bestemd was. Maar dat zulke cheques in het parlementsgebouw circuleren is niet vreemd. De hiba ('gift') is hier een alledaags verschijnsel.

Sihaloho zit sinds 1987 in het parlement. 'KKN' was in die tijd al diepgeworteld. Sihaloho was nog studentenleider toen de basis voor het systeem van corruptie werd gelegd. Dat was in 1973. Soeharto had Taman Mini bedacht, een miniatuur-Indonesië. Soeharto's vrouw kreeg de leiding van het miljoenenverslindende project. De president wuifde alle kritiek terzijde. Straatprotesten werden door het leger hardhandig onderdrukt. Sihaloho: 'Toen begreep iedereen dat tegenwerken geen zin had. Iedereen werkte voortaan mee, en pakte zijn deel.'

De val van Soeharto heeft daar, zegt Sihaloho onomwonden, geen verandering in gebracht. 'In het parlement zitten nog de zelfde mensen van de zelfde partijen.'

Officieel is de strijd tegen 'KKN' een van de hoofdpunten van beleid van de laatste twee regeringen. In de praktijk gebeurt er niet veel.

Sinds maart functioneert de KPKPN, een commissie die de bezittingen van parlementsleden en ambtenaren moet onderzoeken. 'Onderzoeken' is echter een groot woord: alle betrokkenen krijgen een 31 pagina's tellend formulier thuisgestuurd waarop zij hun bezittingen en inkomen moeten invullen.

Abdullah Hehemahua leidt de afdeling die de parlementsleden onderzoekt. 'Veel mensen weigeren hun formulier in te sturen. En sommigen zijn heel inventief in het invullen', zucht hij. 'Indonesië is groot in het witwassen van geld.' Hij weet dat er veel verzwegen wordt, maar daar kan hij niets aan doen.

Zijn afdeling hoopt in november enkele zaken aan te dragen bij de officier van justitie. Veel zijn dat er niet, nog geen tien van de vijfhonderd tot nu toe ingevulde formulieren. Die mensen zullen moeten uitleggen hoe ze twintig miljard rupiah per maand kunnen uitgeven als ze maar zeven miljard verdienen, of hoe ze er vijf huizen of vijf nieuwe auto's op na kunnen houden.

Zulke informatie staat niet in de formulieren. 'Mensen bellen ons op. Daar moeten we het van hebben. Zonder steun van de bevolking zijn we nergens.' Maar veel steun is er nog niet. Hehemahua: 'De corruptie bestaat dertig jaar - een generatie. Het zal nog een generatie duren voordat zij verdwenen is. Indonesië heeft eigenlijk een shocktherapie nodig. Misschien moeten we een omkoper ophangen, en dat live op tv laten zien. Ik weet dat dat extreem is, maar ik meen het.'

De uitspraak van het hoogste gerechtshof is een stap terug. De veroordeling van Tommy, op 26 september van het vorig jaar, was een doorbraak. Hij was het eerste lid van de Soeharto-clan dat ter verantwoording werd geroepen voor de ongegeneerde zelfverrijking waaraan de Soeharto's zich hadden schuldig gemaakt. Dat gaf hoop voor de toekomst.

Tommy's vlucht (Tommy dook onder en is sindsdien voortvluchtig) beschadigde dat nieuwe vertrouwen al snel. De uitspraak van het hof heeft de hoop verder de grond in geboord. Teten Masduki van de onafhankelijke onderzoeksorganisatie Indonesian Corruption Watch, verwoordt dinsdag het gevoel van veel Indonesiërs: 'Deze zaak betekent het einde van ons juridisch systeem. Het publiek kan kennelijk geen hoop meer koesteren dat dit hooggerechtshof de corruptie zal uitbannen.'

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden