Soeharto heeft serieuze rivaal

Dertig jaar lang heeft de Indonesische president Soeharto geen enkele rivaal voor de macht geduld. Maar sinds begin dit jaar heeft de leider van de Indonesische moslims, Amien Rais, zich ontwikkeld tot de krachtigste opponent van de president....

JAKARTA gonst van de verhalen dat president Soeharto nu toch eindelijk bereid is de macht over te dragen. Dat moet een hele opluchting zijn voor de studenten die al maanden actie voeren tegen de almachtige president, die zij verantwoordelijk stellen voor de economische crisis en de sociale ellende die daaruit voortkomt. Ook de muitende burgers in de hoofdstad lijken schoon genoeg van hem te hebben.

De vraag is wel aan wie Soeharto de teugels moet overgeven. De president heeft er dertig jaar lang voor gezorgd dat niemand ook maar in de buurt van zijn machtspositie kon komen. In de top van de strijdkrachten, in de regering, ja, zelfs in het parlement benoemde hij bij voorkeur figuren die hem slaafs gehoorzaamden.

En als er buiten zijn machtsapparaat mensen waren die het waagden een eigen partij of vakbond op te richten, dan mochten die hun kritische gedachten voortaan in de beslotenheid van een gevangeniscel koesteren.

Een georganiseerde oppositie kent Indonesië dan ook niet. Zelfs Megawati Soekarnoputri, die zoveel populariteit geniet onder de studenten en de armere bevolkingsgroepen dat ze door velen als leidster van de buitenparlementaire oppositie wordt beschouwd, maakt een machteloze indruk omdat haar achterban niet door een organisatiestructuur bijeen wordt gehouden.

Wat dat betreft is moslimleider Amien Rais in het voordeel. Hij staat wel aan het hoofd van een organisatie, en nog wel een hele grote: de Muhammadiyah, met 28 miljoen geregistreerde leden. Sinds Amien Rais zich begin dit jaar aanbood als potentiële tegenkandidaat voor Soeharto, heeft hij zich ontwikkeld tot de krachtigste opponent van de president.

Een jaar geleden is Amien Rais bij Soeharto in ongenade gevallen. Hij had kritiek geleverd op de corruptie en de vriendjespolitiek van het bewind en hij had de groeiende kloof tussen arm en rijk in Indonesië aan de kaak gesteld.

Hij verweet de regering dat die de grondwet schendt door de Indonesische bodemschatten te verkwanselen aan buitenlandse mijnbedrijven. Daarop gaf de president hem te verstaan dat hij maar beter kon opstappen als vice-voorzitter van de ICMI, een invloedrijk forum van moslim-intellectuelen.

Rais was er niet rouwig om. Hij had nu zijn handen vrij om 'de domme mythe door te prikken dat Soeharto het alleenrecht heeft om Indonesië te regeren'. Hij had het tij mee: enkele maanden na zijn conflict met de president barstte de economische crisis los die inmiddels heel Indonesië doet schudden op zijn grondvesten.

'Het aanzien van de regering is door de crisis snel verbleekt', constateerde Rais begin maart in een interview met de Volkskrant. 'Alles wat de regering doet om de problemen op te lossen roept negatieve reacties op. De mensen zijn dit bewind zat, ze willen verandering, een nieuwe leider.'

Toen Soeharto in maart toch aan een zevende ambtstermijn begon, stelde Rais hem een ultimatum. 'Binnen zes maanden moet Soeharto's regering ons ervan overtuigen dat ze het goed doet op vijf gebieden: het versterken van de rupiah; de prijzen van rijst en andere levensbehoeften betaalbaar maken voor de gewone mensen; de werkloosheid terugdringen, en de inflatie ook; en de sociale onrust doen afnemen.'

Lukt dat niet, dan zou het Volkscongres in speciale zitting bijeen moeten komen om Soeharto's ontslag te aanvaarden en een nieuw economisch herstelprogramma uit te werken, vond Rais.

Het lijdt geen twijfel dat Amien Rais zich met zijn radicale uitspraken populair heeft gemaakt bij grote delen van de bevolking. Des te intrigerender is de vraag waarom de president deze tegenstrever niet laat opsluiten, zoals wel gebeurde met vakbondsleider Muchtar Pakpahan, parlementariër Sri Bintang Pamungkas en al die anderen die hebben geprobeerd een alternatief te bieden voor Soeharto's Nieuwe Orde.

Volgens waarnemers kan het niet anders of Amien Rais geniet de sympathie en de bescherming van een of meer hoge militairen. De vraag is alleen van wie. De moslimleider is de laatste weken meer dan eens op bezoek geweest bij generaal Prabowo - niet alleen de commandant van de elite-eenheid Kostrad, maar ook de schoonzoon van niemand minder dan president Soeharto. Maar of zelfs een machtig man als Prabowo de moslimleider aan de top van het land kan en wil brengen is nog een open vraag.

Marianne Boissevain

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden