Soefisme in goede handen bij wildemannen uit Koerdistan

Hoe breng je het soefisme – de mystieke tak van de islam, met zijn bijzondere beoefeningspraktijk waarin muziek, zang en dans een belangrijke rol spelen – op een goede manier onder de aandacht van het Nederlandse publiek?...

De samenstellers van het Holland Festival kozen gelukkig niet voor de gebruikelijke concertvormen. Geen opzwepende qawwal uit Pakistan dus, en ook niet de gestileerde draaikunst van de derwisjen uit het Turkse Konya, maar een kijkje in de keuken van echte beoefenaars. Je moet natuurlijk ook weer niet overdrijven, dus werd de 'soefi-nacht' een ruim vier uur durend avondprogramma waarin drie verschillende soefi-tradities voorbij kwamen.

De voorstelling begon ingetogen, met een broederschap van vijf mannen uit het noorden van Afghanistan die zingen zonder instrumentale begeleiding. In een lang uitgesponnen en repetitief vraag-en-antwoordspel, waarin veelvuldig Allah en zijn profeet werden aangeroepen, was fraai te zien hoe de religieuze extase wordt opgebouwd. De knielende zangers beginnen eerst zachtjes te wiegen om uiteindelijk, opgezweept door ritmisch gegrom, steeds hoger op te veren onder het slaken van geëxalteerde kreten. Tot echte trance kwam het evenwel niet.

Het volgende vijftal, afkomstig uit Badakhshan in Tadjikistan, begeleidt zichzelf op getokkelde luiten. Hoewel de voorzanger van de groep indruk maakte met zijn helder geprojecteerde stem, die zonder enige vorm van zaalversterking moeiteloos de hele ruimte vulde, bleef voor het overwegend westerse publiek onduidelijk hoe dit tot extase en trance kon voeren. Het draait in deze traditie dan ook veel meer om de mystieke poëzie van de grote Perzische dichters. Het programmaboekje gaf helaas geen enkel inzicht in de teksten.

De klapper van de avond, goed gepositioneerd aan het einde van de voorstelling, kwam van het zevenkoppige gezelschap Les Confrères Qaderi d'Iran, afkomstig uit Iraans Koerdistan. De vier zangers van de groep begeleiden zichzelf op de daf, een imposante raamtrommel met een diameter van bijna een meter waarvan het vel met schitterende kalligrafieën is versierd. Ruim een half uur zaten de drie overige leden van de groep onbeweeglijk naast hun musicerende broeders, geen enkele aanwijzing verschaffend over hun rol in het ritueel.

Dat veranderde echter toen het drietal zich ontdeed van hun tulband en een haardos toonde die bij twee van de drie zelfs tot voorbij het middel reikte. Daarop rees de groep als één man overeind en kon het spektakel beginnen. Aangevuurd door beukend tromgeroffel en opzwepende zang begonnen de drie wildemannen ritmisch vooren achterover te buigen, zodat hun grijze manen breed uitwaaierden. Op het kookpunt deed het drietal nauwelijks onder voor een meute pogo-ende headbangers tijdens een hitsig rockconcert. Ook in de zaal sloeg de vlam in de pan en in de gangpaden werd uitbundig meegedanst en gescandeerd.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden