Soedanese president Al-Bashir weer terug in Khartoum

De Soedanese president Omar al-Bashir is aan het eind van de middag teruggekeerd in zijn land. Een Zuid-Afrikaanse rechtbank vaardigde eerder vandaag een bevel uit voor zijn arrestatie vanwege een uitleveringsverzoek van het Internationaal Strafhof (ICC). Al-Bashir verliet Zuid-Afrika vanochtend waar hij deelnam aan een top van Afrikaanse leiders.

President Al-Bashir bij zijn terugkeer in Soedan. Beeld afp

Al-Bashir zag er ontspannen uit toen hij uit het vliegtuig stapte. Hij werd ontvangen door hoge regeringsfunctionarissen. Een Zuid-Afrikaanse rechtbank had uren eerder alsnog een bevel uitgevaardigd om de president te arresteren.

De VS zeiden teleurgesteld te zijn over het vertrek van Al-Bashir. Een woordvoerder van het ministerie van Buitenlandse Zaken weigerde te zeggen dat Zuid-Afrika Bashir had moeten arresteren, maar zei wel dat 'het glashelder is dat enige actie had moeten worden genomen'.

Ook minister Koenders van Buitenlandse Zaken betreurt de afloop. 'Straffeloosheid kan zo maar leiden tot herhaling', aldus Koenders. Hij wil met een aantal Afrikaanse landen gaan overleggen hoe het wantrouwen ten opzichte van het Internationaal Strafhof kan worden verminderd.

Met het arrestatiebevel leek de rechtbank op papier gevolg te geven aan het verzoek van het ICC, dat al-Bashir verdenkt van oorlogsmisdaden. Hiermee ging zij in tegen de Zuid-Afrikaanse regering, die de Soedanese president immuniteit wilde verlenen. Al-Bashir was dit weekend te gast bij de in Zuid-Afrika georganiseerde top van de Afrikaanse Unie.

Eerder op de dag werd al duidelijk dat het privévliegtuig van de president maandagochtend was opgestegen, terwijl de hoorzitting nog moest plaatsvinden die over zijn uitlevering moest beslissen. Het vliegtuig steeg op van luchtmachtbasis Waterkloof. De rechtbank zei verontrust te zijn dat de autoriteiten Al-Bashir geen strobreed in de weg hadden gelegd om Zuid-Afrika te verlaten.

Zondag besloot de rechtbank nog dat de president in het land moest worden gehouden vanwege het uitleveringsverzoek van het ICC, waar Zuid-Afrika ook lid van is. De rechters toonden zich vandaag 'bezorgd' over het feit dat overheidsfunctionarissen klaarblijkelijk de uitspraak hadden genegeerd.

De kritiek zwelt ondertussen aan op hoe Zuid-Afrika is omgegaan met de zaak. 'Het is een schending van internationaal recht. Zuid-Afrika heeft duidelijk gemaakt dat mensen die volkerenmoord plegen of die ervan beschuldigd worden welkom zijn. Het is een ramp. Hij is vertrokken, er is niets meer aan te doen', zei hoogleraar rechten Bonita Meyersfeld van de Witwatersrand Universiteit tegen persbureau Bloomberg.

Misdaden tegen de menselijkheid

Bashir wordt gezocht voor zijn betrokkenheid bij oorlogsmisdaden en misdaden tegen de menselijkheid in het West-Soedanese gebied Darfur. Daar zijn de afgelopen twaalf jaar naar schatting honderdduizenden mensen om het leven gebracht en miljoenen op de vlucht geslagen. Bashir is al die tijd de leider van Soedan geweest.

De Zuid-Afrikaanse regering liet direct al doorschemeren niet van plan te zijn Bashir te arresteren. 'We zullen er bij de rechter nadrukkelijk voor pleiten om de aanvraag te negeren', aldus een woordvoerder van het ministerie van Justitie.

Vermoedelijk heeft president Jacob Zuma alle deelnemers aan de AU-top bij voorbaat al immuniteit verleend. 'Afrikanen', zo verklaarde een Zuid-Afrikaanse regeringsfunctionaris, 'vernederen hun gasten niet. Het is tegen de Afrikaanse cultuur om president Omar al-Bashir te arresteren.'

Hoewel de meeste Afrikaanse staten lid zijn van het Strafhof, vinden velen het ICC een 'neokoloniaal' instituut, dat het vooral op Afrikaanse leiders gemunt heeft.

De Zuid-Afrikaanse president Jacob Zuma tijdens de top. Beeld afp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden