Nieuws Verkiezingen Spanje

Socialisten winnen de verkiezingen in zeer verdeeld Spanje

De Socialisten zijn als grootste partij uit de Spaanse verkiezingen gekomen. Zij hopen een pro-Europese coalitie te kunnen smeden in een parlement dat niet eerder zo verdeeld is geweest. De extreem-rechtse debutant Vox kreeg 10 procent van de stemmen en gaat vanuit het niets naar 24 zetels. 

Premier en partijleider van de PSOE Pedro Sánchez reageert op de verkiezingsuitslag. Beeld EPA

‘De Socialisten hebben de algemene verkiezingen gewonnen’, zei premier en partijleider Pedro Sánchez lachend met een zichtbaar opgelucht gelaat tegen zijn toehoorders in Madrid. Buiten stonden honderden Spanjaarden op straat. Ze wuifden vlaggen met ‘Lang leve Spanje!’ en ‘Lang leve het socialisme!’

De socialistische arbeiderspartij (PSOE) van interim-premier Sánchez werd met 28,68 procent van de stemmen de grootste partij en komt daarmee op 123 zetels in het Congres. De premier zei open de gesprekken in te gaan voor het smeden van een coalitie, met als kanttekening dat hij koerst op een ‘pro-Europese regering die Europa zal versterken en niet verzwakken’.

De verkiezingen zullen de boeken ingaan als de spannendste en meest gepolariseerde van Spanje in de afgelopen decennia. De opkomst was met 75 procent hoger dan gemiddeld. Prognoses van de uitslag van de verkiezingen waren lange tijd onduidelijk omdat ruim eenderde van de kiezers blijkens peilingen nog niet wist waarop ze gingen stemmen.

Duidelijk was wel dat de strijd ging tussen twee kampen. Aan de ene kant de PSOE van Sánchez, die om te regeren een beroep zou moeten doen op het links-populistische Podemos van Pablo Iglesias en op een aantal kleinere partijen, zoals de Catalaanse separatisten. Aan de andere kant het rechtse blok van de voorheen dominante Partido Popular (Volkspartij) van Pablo Casado, het centrum-rechtse Ciudadanos (Burgerpartij) van Alberto Rivera en het extreem-rechtse Vox van Santiago Abascal.

De aandacht was vooral gericht op nieuwkomer Vox, de eerste extreem-rechtse partij die sinds de jaren zeventig (met 24 zetels, ruim 10 procent van de stemmen) weer een ferme voet aan grond van het Spaanse parlement zet. Tot nu toe leek Spanje vanwege het eigen verleden immuun voor het rechts-nationalisme dat elders in de EU zo succesvol is. 

Verrader

De partij voerde campagne tegen de separatisten in Catalonië (die in 2017 een mislukte afscheidingspoging deden) en de in haar ogen slappe manier waarop de regering-Sánchez het dreigende uiteenvallen van de Spaanse eenheidsstaat aanpakt. Kritiek die ook elders bij rechts te horen viel. Ciudadanos-leider Rivera noemde Sánchez een verrader.

‘Miljoenen Spanjaarden gaan vandaag stemmen vol hoop’, zei Vox-leider Abascal zondag. ‘Zonder angst voor wie of wat dan ook.’ Abascal twitterde een bewerkte slagveldscène uit de tv-serie Game of Thrones, waarin een Vox-strijder met een zwaard zijn vijanden tegemoet treedt, onder wie feministen, homo-activisten en journalisten. ‘Laat de strijd beginnen, #VoorSpanje.’

De entree van Vox in het parlement zal impact hebben tot ver buiten de Spaanse grenzen, met name bij de andere lidstaten van de Europese Unie. Maar toch ook weer minder dan door velen werd gevreesd: de verborgen Vox-stem, waar analisten over speculeerden, bleef uit. De rechterflank heeft geen meerderheid.

Basken

Sánchez zal nu moeten gaan zoeken naar zijn eigen, linkse meerderheid. Een voor de hand liggende coalitiekandidaat is het links-populistische Unidos Podemos, dat 42 zetels binnen wist te halen. De partij bood Sánchez direct aan graag te willen praten, ook al hebben ze gezamenlijk nog geen meerderheid. Daarvoor zullen ze steun van kleinere partijen nodig hebben, zoals die van de nationalistische Basken. 

De premier zei zondag te hopen op een meerderheid, zodat hij sociale en politieke hervormingen kan doorvoeren. ‘Na vele jaren van instabiliteit en onzekerheid is het belangrijk dat we vandaag een helder en duidelijk signaal geven over het Spanje dat we willen. Van daaruit moeten we een brede parlementaire meerderheid bouwen als basis voor een stabiele regering.’

Sánchez schreef de vervroegde parlementsverkiezingen in februari uit nadat de rechtse oppositiepartijen zijn begroting hadden weggestemd. Het waren de derde parlementsverkiezingen in Spanje in vier jaar tijd, het resultaat van een toenemende polarisatie door jarenlange bezuinigingen, groeiende politieke tweedeling en de opkomst van extreem-rechts. De campagne werd afgelopen maanden gedomineerd door thema’s als nationale identiteit en gendergelijkheid.

De huidige interim-premier Pedro Sánchez brengt zijn stem uit. Beeld REUTERS
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden