Socialisten in Oostenrijk worstelen met nieuwe rol

Na de verkiezingen bleven de Oostenrijkse socialisten in vertwijfeling achter. Drie maanden later staat de SP & Ouml; aan het hoofd van een brede maatschappelijke beweging....

De socialistische partij van Oostenrijk maakt de worsteling door van een partij die na jarenlang regeren ineens in de oppositiebanken is beland. De blikken zijn vooral naar binnen gericht: verwerking van het verlies van de macht, vernieuwing van de partijtop en de zoektocht naar een nieuwe koers.

Met de extreem-rechtse FP & Ouml; in de regering is het wel duidelijk op wie zij in hun nieuwe rol hun pijlen moeten richten: 'de verraders van de arbeiders'. Tot een half jaar geleden lagen de politieke verhoudingen in de Tweede Republiek Oostenrijk (1955) vast. Twee partijen maakten de dienst uit, de conservatieven en de socialisten. De laatsten waren de afgelopen dertig jaar de sterkste van de twee en leverden de bondskanselier.

Het was dan ook een schok voor de SP & Ouml; dat daar begin dit jaar, voor haar totaal onverwacht, een einde aan kwam. De partij was tijdens de verkiezingen in oktober 1999 nog wel als grootste uit de bus gekomen, maar haar natuurlijke regeringspartner, de conservatieven onder leiding van Wolfgang Schüssel, wilden niet langer gebukt gaan onder de dominantie van de socialisten en sloten een verbond met de extreem-rechtse FP & Ouml; van Jörg Haider. De SP & Ouml; bleef in vertwijfeling achter.

Drie maanden later staat de partij aan het hoofd van de brede maatschappelijke beweging, die zich keert tegen de regering van conservatieven en extreem-rechts. 'Landverraders' noemt Haider hen dan ook, eveneens omdat de SP & Ouml; de EU-lidstaten ertoe zou hebben aangezet sancties tegen Oostenrijk in te stellen, wat de partij stellig ontkent.

De traditionele 1 mei-viering een week geleden in Wenen liep uit op een massale demonstratie tegen 'zwart-blauw'.

De nieuwe leider Alfred Gusenbauer (40) beleefde die dag zijn debuut als aanvoerder van de grootste oppositiepartij. Tegen de FP & Ouml;, die honderden kilometers verderop afscheid nam van Haider, riep hij: 'In Klagenfurt komen de verraders van de arbeiders bijeen, in Wenen hun vertegenwoordigers.'

Gusenbauer, met 96,5 procent gekozen tot opvolger van voormalige bondskanselier Viktor Klima, presenteert zich als een gedegen politicus, wars van populisme.

Gusenbauer, 'Rote Fred', is een partijtijger, al sinds zijn vijftiende is hij actief in de SP & Ouml; en kuste als leider van de jeugdorganisatie ooit bij aankomst in Moskou de grond. Voor de grap, zegt hij nu. Haider haalt het gebaar echter te pas en te onpas aan om zijn tegenstander neer te zetten als een gevaarlijk politicus.

Gusenbauer gaat ervan uit dat de twee regeringspartijen tot het einde van de rit 'aan elkaar blijven kleven'. De sancties van de veertien EU-landen zullen het verbond volgens hem niet kunnen breken. Integendeel, redeneert hij. Gusenbauer verwijt met name bondskanselier Schüssel dan ook niet serieus werk te maken van een diplomatiek offensief tegen de sancties, omdat hij er alleen maar garen bij spint; de conservatieven doen het goed in de peilingen. Een volksraadpleging, gepland in september, noemt hij 'onverantwoord' omdat het zal leiden tot 'mobilisering van een anti-Europese stemming'.

Harde uithalen over en weer; de nieuwe rolverdeling is evident. Anders is het met de positie die de SP & Ouml; inneemt in het politieke landschap. De partij is druk zoekende naar thema's waarmee zij zich wil profileren. Een partij die zich enkel afzet tegen de regerende macht staat Gusenbauer niet voor. Hij wil 'hervorming, verandering en verjonging' van zijn partij. Hoe en wat is nog onduidelijk. Vooral verjonging is een heikel punt. De socialisten hebben een grote en trouwe aanhang onder de ouderen, die sociale verworvenheden als regelingen voor pensioen en ziektekosten willen behouden. Dit zijn uitgerekend voorzieningen waarop de huidige regering wil bezuinigen.

Tegelijkertijd moet de SP & Ouml; ook jongeren zien aan te spreken, die zij vooral heeft verloren aan de FP & Ouml; en die doorgaans voorstander zijn van hervorming van het sociale-zekerheidstelstel, om die betaalbaar te houden.

De zoektocht naar een nieuwe koers lijkt zich vooralsnog intern af te spelen. Gusenbauer heeft de partij opgeroepen eerst kritisch naar zichzelf te kijken en korte metten te maken met de 'denkluiheid, verstarring en nepotisme' die een tweede natuur zijn geworden. Europarlementariër Hannes Swobona heeft er een hard hoofd in. Hij zag veel partijtijgers flauwtjes klappen toen Gusenbauer op 1 mei opriep 'de bureaus te verlaten om de mensen weer op te zoeken'.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden