Sociale media dwingen tot verandering

Sociale media spelen een belangrijke rol in het mobiliseren van de bevolking voor verandering, zo toonde de Arabische lente. Maar de inzet van internet en mobiele telefonie dient ook andere doelen.

Bij het referendum over aanpassing van de grondwet in Kenia rapporteerden bloggers dat er was geknoeid met de verkiezingsposters. Tegenstanders hadden de kleuren verwisseld om analfabete kiezers op het verkeerde been te zetten. Via een publiek internetplatform, ICT Election Watch, werden de autoriteiten direct op de hoogte gesteld.

Na de succesvolle toepassing bij het referendum in Kenia werd het digitale forum begin dit jaar ook ingezet bij de verkiezingen in Oeganda. Nu zijn Egypte en Tunesië geïnteresseerd om het 'open source'-systeem te gebruiken bij de aanstaande verkiezingen. Burgers kunnen dan via sms, tweet of mail direct melden wanneer er sprake is van fraude, intimidatie of ongeregeldheden bij de stembus.

ICT Election Watch is maar een van de voorbeelden van het gebruik van internet en mobiele telefonie om zogeheten burgerparticipatie, civil society, te bevorderen, zegt Loe Schout van Hivos. De Nederlandse ontwikkelingsorganisatie loopt internationaal voorop bij de inzet van moderne technologie voor het versterken van burgerrechten en wordt daarin gesteund door diverse Europese overheden en een aantal grote Amerikaanse particuliere geldschieters.

Schout: 'Burgerparticipatie heeft een enorme vlucht genomen door de komst van internet en mobiele telefonie. In Afrika heeft inmiddels 60 procent van de burgers een mobieltje. Eindelijk hebben individuele burgers de mogelijkheid direct te reageren en te anticiperen op wat er om hen heen gebeurt. Dat kan gaan over politiek, maar ook over economische zaken zoals de prijs van voedsel. Een boer weet direct wat zijn producten morgen op de internationale markt opbrengen.'

Een van de grootste successen op het gebied van burgerparticipatie is Daladala TV, een dagelijkse talkshow in Tanzania - en sinds kort ook in Kenia - die wordt opgenomen in een tot tv-studio omgebouwde minibus. Het programma, waarin toevallige voorbijgangers hun mening kunnen geven over zaken die hun bezighouden, trekt dagelijks bijna drie miljoen kijkers. Ze luchten hun hart over gestegen voedselprijzen, huiselijk geweld, het onderwijs in hun dorp of de corruptie en tegenwerking die ze ondervinden bij hun bedrijfjes.

'Gewone mensen hebben een stem gekregen', vertelt Schout. 'Ze kunnen rapporteren dat de waterpomp in hun dorp het niet doet of dat de weg onbegaanbaar is geworden of dat de medicijnen bij het gezondheidscentrum op zijn. Zo kunnen burgers bij de autoriteiten afdwingen dat de publieke dienstverlening wordt verbeterd. Of ze willen weten aan wie al die hectares landbouwgrond zijn verkocht of wat er van de verkiezingsbeloften is terechtgekomen.'

Volgens Schout is burgerparticipatie dé manier om overheden in ontwikkelingslanden te dwingen tot verandering; ze worden onder druk gezet transparant te maken wat ze doen en er verantwoording over af te leggen. 'Ontwikkelingsorganisaties alleen krijgen dat niet voor elkaar. Die kunnen helpen met ziekenhuizen of waterputten bouwen, maar zolang de overheid niet in beweging komt, verandert er nooit wat in die landen. Door de komst van internet zijn burgers beter geïnformeerd en assertiever geworden. Ze pikken het gewoon niet meer als hun overheid het laat afweten.'

Ook grotere ontwikkelingsorganisaties zien het toenemend belang van sociale media. Organisaties als Oxfam Novib gebruiken Twitter en Facebook om aandacht te vragen voor hun campagnes. Lokale organisaties in Oost-Afrika gebruiken de zogeheten opensourcesoftware van sites als ICT Election Watch of Ushadidi, getuigenis in het Swahili, om medicijntekorten te melden bij autoriteiten. Ook in Haïti werd het systeem gebruikt om noodhulp te verstrekken. Hulpverleners kunnen dan op een kaart zien waar de nood het hoogst is.

De hulporganisatie Artsen zonder Grenzen sluit niet uit dat zij in de toekomst meer gebruik zal maken van sociale media. 'Tot nog toe was die mogelijkheid er onvoldoende omdat we meestal in te afgelegen en onbereikbare gebieden werken.'

Technologie is niet de enige oplossing, erkent Schout van Hivos. 'We zijn geen naïeve cyberoptimisten, maar technologie versterkt ontwikkelingen. Dat hebben we gezien in de Arabische wereld. Burgernetwerken hebben de revoluties niet ontketend, maar er wel aan bijgedragen.'

Bekende internationale burgernetwerken die Hivos steunt, zijn Global Voices en Mid East Youth, waar bloggers, activisten en journalisten ongecensureerd verslag kunnen doen van de ontwikkelingen in hun land. Een kleine redactie bundelt en redigeert de berichten vervolgens op de website.

De bloggers en activisten worden bovendien technisch ondersteund met kennis om sociale media te gebruiken zonder in handen van de geheime dienst te vallen. 'Er is in die landen echt een kat-en-muisspel gaande', vertelt Schout. 'Geheime diensten proberen de activisten via internet te traceren en te intimideren. Wij proberen ze te helpen verslag te blijven doen. Maar dan wel op een veilige manier.'

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden