'Sociale dienst ontbeert kostenbesef'

M. MASTHOFF, afkomstig uit de sociale dienst van Zwolle, moet als directeur de zusterinstelling in Rotterdam uit de problemen helpen en zorgen dat haar cliënten op tijd hun uitkering ontvangen....

TIEN jaar terug was de sociale dienst in Rotterdam nog een paradepaardje. De dienst verwierf zich nationale roem met een spraakmakend armoedebeleid voor de 'minima zonder marge'. Dit imago is inmiddels verbleekt. De sociale dienst zit midden in een crisis. Driehonderd van de 1600 banen zullen verdwijnen, en er moet ruim twintig miljoen gulden bezuinigd worden.

Bovendien was er de laatste jaren nogal wat onrust aan de top. H. Krosse, in 1995 benoemd, ruimde na twee jaar het veld nadat er ophef was ontstaan over zijn declaraties. Zijn opvolger J. de Jonge was slechts een tussenpaus. M. Masthoff, afkomstig van de sociale dienst Zwolle, werd na de zomer benoemd tot nieuwe directeur. Zijn missie is de geplaagde uitkeringsorganisatie uit de problemen te helpen en er om te beginnen voor te zorgen dat de vijftigduizend cliënten van de dienst in Rotterdam op tijd hun uitkering krijgen

- Wat is toch het probleem bij de sociale dienst in Rotterdam?

'Het is een inefficiënt bedrijf met weinig kostenbesef. Daardoor lopen telkens de tekorten op en krijgt men het eigenlijke proces, het tijdig verstrekken van een uitkering, niet onder de knie. Dat uit zich ook in een gebrekkige dienstverlening. Het is een klassiek probleem waar elke sociale dienst in het land een keer tegenaan loopt. '

- Alle sociale diensten slepen zich van reorganisatie naar reorganisatie. Nog steeds staan ze als log en bureaucratisch te boek. Hoe komt dat?

'Gebrek aan management en problemen op de werkvloer. Dat is historisch zo gegroeid. De eerste generatie directeuren van de sociale diensten kwam voort uit het ambtenarenapparaat dat zich voordien bezighield met de uitvoering van de Armenwet. Ze wisten wel veel van de materie, maar het waren geen managers. Daarna kwamen de sociologen en juristen de dienst uitmaken. Oók geen managers. De uitvoering werd verricht door maatschappelijk werkers die vaak rechtstreeks van de sociale academie kwamen. Die waren in de spreekkamers uren bezig met het bespreken van de opvoedingsproblemen van een bijstandsmoeder met haar kinderen. Maar de dossiers bleven liggen. Dat is lange tijd de dominante bedrijfscultuur geweest.'

- Is maatschappelijke betrokkenheid niet juist een vereiste voor een sociale dienst?

'Je moet in de eerste plaats een goeie verkeersagent zijn. Zorgen dat het verkeer snel en efficiënt doorstroomt. De term bijstandsmaatschappelijk werker is misleidend. Het suggereert dat elke uitkeringsgerechtigde immateriële problemen heeft. Dat is niet zo. Ze zijn niet zielig. Ons personeel moet correct en zakelijk met ze om kunnen gaan. Ook als cliënten niet krijgen waar ze om vragen moeten ze toch het idee hebben dat ze op een nette manier behandeld zijn. Daarvoor is klantgerichtheid nodig, maar ook beheersing van bepaalde gesprekstechnieken om agressie te voorkomen. We sturen nu niemand de spreekkamers in voordat ze een training hebben gehad over hoe je met burgers van je stad moet omgaan.'

- Zit er al schot in de cultuuromslag?

'Een aanvraag voor bijzondere uitkering of bijstand moet in acht weken zijn afgehandeld. Begin dit jaar haalden we dit in 65 procent van de gevallen; nu zitten we op 90 procent. Ik ben echter nog niet tevreden. Die termijn van acht weken moet vier tot vijf weken worden. Ik wil bereiken dat ons personeel weer trots wordt op zijn werk. Nu is het op bruiloften of partijen vaak gênant om te zeggen dat je bij de sociale dienst werkt. De ene helft vindt dat je te karig bent voor je cliënten, de andere helft begint meteen over fraude met bijstand.'

- De sociale diensten moeten ook arbeidsmarktbeleid gaan ontwikkelen om de kaartenbakken leeg te krijgen. Daar komt weinig van.

'Nu het beter gaat met de economie, komen we bij de harde kern van ons bestand uit. Het wordt steeds moeilijker om deze groep aan de slag te krijgen. Ook uitzendbureaus slagen hier niet in. Ik zit vaak met hele grote namen uit die wereld aan tafel en die weten het ook niet waar te maken. Er wordt heel veel naar de verpakking gekeken; niet naar wat er in het doosje zit. Het wordt tijd om de laatste taboes af te breken. Een aantal allochtone cliënten is nog altijd niet vertrouwd met de West-Europese cultuur. Die moeten de taal gaan spreken, ze moeten leren afspraken na te komen en weten wat het betekent om elke morgen op tijd op je werk te komen. Dat is ingewikkelder dan hun leren te lassen.'

- De vakbonden en het PvdA-Kamerlid Van Zijl pleiten voor méér geld voor armoedebeleid.

'Het lijkt me zinvoller te praten over verhoging van de uitkering. Het besteedbare inkomen voor onze doelgroep is de laatste jaren in vergelijking met een aantal omliggende landen steeds meer onder druk komen te staan. Armoedebeleid bestaat voornamelijk uit lapmiddelen. Dat lost structureel niets op, werkt stigmatisering in de hand, en uitvoering ervan kost veel ambtelijke inzet. Feitelijk erkent de overheid ermee dat de basisuitkering te laag is om van te leven.'

Hans Horsten

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden