'Sociaal bezig zijn' is uit de mode

Modes bij de studiekeuze wisselen bijna met het seizoen. Eén trend overheerst: studies die geen uitzicht bieden op status en een vet salaris zijn uit de gratie....

Wijsbegeerte is nou typisch een studie die je om de inhoud kiest. ‘Ik doe filosofie omdat ik goed wil leren nadenken, niet vanwege een beroep of salaris later’, zegt Merijn de Boer (21), student aan de Universiteit Utrecht.

Melle Stam (19), tweedejaars wijsbegeerte aan de Erasmus Universiteit Rotterdam heeft geen idee welke studies momenteel hot zijn. ‘Ik volg alleen colleges filosofie’, zegt hij. ‘Maar bij mij in 6-vwo was econometrie wel opvallend populair.’

‘Cool!’, zegt Guyon van der Meer (23). ‘In mijn klas was ik de enige die dat ging doen.’ Hij weet wel waarom alles wat met economie te maken heeft zo in trek is: ‘Zeker ook omdat ze denken er later goed mee te gaan verdienen!’

Eigenlijk niet vreemd dat studenten in het duister tasten over de populairste studies. Het blijkt voor iedereen lastig om op basis van de inschrijvingscijfers harde conclusies te trekken. Niemand heeft echt overzicht. De IB Groep in Groningen, waar onderwijscijfers en geldstromen massaal in- en uitgaan, heeft wel een lijst van alle opleidingen en hun studentenaantallen, maar die laten zich moeilijk vergelijken. Er zijn in totaal bijna drieduizend verschillende opleidingen in het hoger onderwijs, variërend van een opleiding tot danstherapeut tot theoretische natuurkunde. De opleidingsclusters die de HBO-raad, universiteiten en diverse onderzoeksinstellingen hanteren, overlappen elkaar ten dele en spreken elkaar hier en daar ook tegen.

Toch zijn er wel rode draden te trekken uit de brij aan cijfers over de stijgers en dalers bij de opleidingen. Voor het gemak vegen we even het hoger beroepsonderwijs (hbo) – ofwel de hogescholen – en het wetenschappelijk onderwijs (wo) – ofwel de universiteiten – bij elkaar. Dan zijn de volgende trends waarneembaar.

Piloot
‘We hebben nu 200 eerstejaars, maar er hadden zich 528 mensen bij aviation aangemeld’, zegt Arjan Venema (19). Met zijn jaargenoten Stephan Janssen (21) en Rutger van Buuren (18) zit hij in de kantine van de Hogeschool van Amsterdam. Echt een booming opleiding, bevestigen ze. Goede kans op een leuke baan, en veel studenten hopen via deze studie, die zich vooral richt op vliegtuigonderhoud, ooit piloot te worden. Eerder deed Stephan international business management, maar dat bekoorde hem niet. ‘Aviation is concreter.’

In hun eindexamenklas ging bijna iedereen geneeskunde doen, vertelt Arjan. ‘Geneeskunde is zó gewild. Ik hoorde dat farmacie voor 80 procent uitgelote geneeskundestudenten heeft.’

Baangarantie
Snappen ze waarom studies als pabo en hbo-v, met toch ook een baangarantie gezien de tekorten, het zo slecht doen? ‘Dat zal toch wel met het salaris te maken hebben’, denkt Stephan. ‘Mijn vriendin is net verpleegkunde gaan doen. Ze weet dat ze minder zal verdienen in dat vak, maar vindt dat niet erg.’

In het algemeen merken ze dat ‘een stukje sociaal bezig zijn’ minder in de mode is. ‘Men is allemaal meer gericht op het ik’, denkt Stephan.

Uit onderzoek van ResearchNed blijkt dat de meeste hbo-v-studenten voor die studie hebben gekozen omdat het specifieke beroep hun aanspreekt. Het te verwachten salaris speelt daarbij geen rol. Dezelfde verdeling is te zien bij de pabo, zegt onderzoeker Jules Warps van ResearchNed, die bij bijna 10 duizend respondenten van hbo en wo peilde welke motieven hun studiekeuze bepaalden. ‘Het motief van een goed salaris speelt wel een veel grotere rol bij de hbo- en wo-studies economie en bij rechten. Bij jongens nog veel meer dan bij meisjes.’ De mensen die een academische opleiding in de gedrag- en maatschappijstudies gaan doen, kiezen die echter vooral omdat ze de studie zo interessant vinden.

Lichaam
‘Tot nu toe bevalt de studie goed, al mis ik soms wat uitdaging’, zegt Rick Bressers (20), tweedejaars hbo-v aan de Hogeschool Rotterdam. ‘Ik zou af en toe best dieper op een onderdeel willen ingaan.’ Hij koos voor verpleegkunde na twee keer te zijn uitgeloot voor geneeskunde. ‘Ik vind het menselijk lichaam interessant, en met deze studie kun je iets betekenen voor mensen.’

Het latere salaris speelde geen rol. ‘Ach, ik zal er geen miljonair mee worden’, zegt Rick. ‘Dat is misschien jammer, en de overheid zou het best beter mogen belonen. Maar in dit beroep gaat het daar niet om.’ Volgens Rick hebben veel mensen een verkeerd beeld van de studie verpleegkunde. ‘Ze denken vaak dat we alleen maar bezig zijn met billen wassen, maar dat was alleen maar in het eerste jaar.’

Ook jaargenote Noor van Heijningen (18) heeft hbo-v vooral gekozen uit enthousiasme voor het vak. In haar havo-klas merkte ze dat voor anderen goed verdienen belangrijk was. ‘Meer salaris zou mooi meegenomen zijn, maar ik ga er wel van rondkomen’, zegt ze. Toch wringt ook bij haar wel iets: ‘Als ik zie hoe weinig mijn broer voor zijn hbo-studie small business hoeft te doen, en ik bedenk hoeveel meer hij er straks mee gaat verdienen, vind ik dat niet helemaal eerlijk.’

Ondanks de dalende belangstelling voor verpleegkunde is het dus niet zo dat de gezondheidszorg in zijn geheel niet populair meer is, sterker nog: de plaatsen voor geneeskunde zijn niet aan te slepen. Arts, dat wordt een echt vrouwenberoep – voor zover het dat nu al niet is.

Annemarie van Langen van onderzoeksinstituut ITS Nijmegen keek naar de profielkeuze van leerlingen op havo en vwo met het oog op latere opleidingen en beroepen. Bijna driekwart van de vwo-meisjes met een Natuurprofiel kondigt bij het begin van de vierde klas aan zeker of misschien voor geneeskunde te zullen kiezen. Velen verzwaren hun profiel om hun kansen te vergroten.

Zelfs van de havisten geeft nog een fors deel aan dat ze vanwege geneeskunde eerst vwo willen gaan doen. ‘Voor meisjes vermoed ik dat daarbij toch een rol speelt dat het een vak is met een sociaal-maatschappelijke inslag’, zegt Van Langen. ‘Het is nuttig, en ze kunnen er direct mensen mee helpen.’

Macht
Dat jongens overwegend kiezen voor vakken die opleiden voor management- en economische functies heeft vermoedelijk te maken met het belang dat ze hechten aan een goed salaris en aan bepaalde macht, denkt Van Langen. ‘Jongens kiezen toch graag een beroep met een zekere status.’

Ook Josje Knoop van de TU Eindhoven stelt dat er altijd veel scholieren zullen zijn die juist vanwege de salarisvooruitzichten kiezen voor een bepaalde opleiding. Verder spelen de instellingen slim in op wat fashionable is, denkt ze. ‘Een zeker marketingdenken speelt een rol bij het oprichten en verkopen van nieuwe studies. Een goed gekozen randopleiding, die zich dus op het snijvlak van twee studies begeeft, denk aan ‘economie en recht’ of ‘technische bedrijfskunde’, kan dan juist heel hip worden. Maar misschien heeft de arbeidsmarkt ook veel behoefte aan dat soort opleidingen.’

Marc Thomassen van onderzoeksbureau ResearchNed herkent de trend van hogescholen en universiteiten steeds nieuwere opleidingen of op zijn minst aantrekkelijke namen te kiezen. ‘Alles om maar studenten te lokken’, zegt Thomassen. Het draagt bij aan de beweging dat nieuwe instromers de laatste jaren minder voor de ‘goeie ouwe’ studies kiezen. ‘Een pabo-opleiding, van oudsher de grootste hbo-opleiding, verliest procenten per jaar. Ondanks het gunstige arbeidsmarktperspectief speelt daarin waarschijnlijk ook het matige imago van het latere beroep een rol.’

Jules Warps hamert op het belang van een studiekeuze op inhoud. ‘De groep studenten waarin de uitval groot is, heeft vaker gelet op salaris en status van het toekomstig beroep dan de studenten die kozen op basis van hun belangstelling. Immers: als je kiest voor een studie vanwege het latere inkomen en de studie valt tegen, valt het niet mee die vol te houden.’

Media
In de 5-havo-klas van Sheila Voorneman (18), Lilian Palliser (17) en Carmen Veldhuisen (17), nu eerstejaars hbo-bedrijfseconomie aan de Hogeschool van Amsterdam, besloten opvallend veel leerlingen niet door te studeren, gewoon, omdat ze het niet wisten. ‘Media en informatiemanagement waren wel populair’, weet Carmen nog. ‘Ook pabo’, zegt Sheila. ‘Bij de meisjes dan.’ Dat die opleiding aan populariteit verliest, weten ze. Voor Sheila, Carmen en Lilian was de beroepstoekomst belangrijk, ook het uitzicht op een goed salaris. ‘Je kiest wel voor iets dat je leuk vindt’, legt Lilian uit. ‘Maar een goede baan is ook belangrijk.’ ‘Maar hier op de opleiding zeggen ze wel meteen’, vult Carmen aan: ‘Als je dit alleen voor het geld hebt gekozen, hou je het niet lang vol.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden