Nieuws Verkiezingen Tunesië

Sobere solist en buitenstaander Saïed wordt president van Tunesië

Een volstrekte buitenstaander wordt president van Tunesië. De rechtsgeleerde Kaïs Saïed, die zondag met rond 75 procent van de stemmen volgens exitpolls op overtuigende wijze de verkiezingen won, heeft geen banden met het politiek establishment en zegt dat zo te willen houden. Maar over wat hij wel wil, bestaat in Tunesië grote onduidelijkheid. 

De nieuwe president van Tunesië Kaïs Saïed kust de Tunesische vlag na het bekend worden van de voorlopige verkiezingsuitslag. Beeld EPA

De 61-jarige Saïed presenteert zichzelf als iemand die de idealen van de omwenteling van 2011 nieuw leven wil inblazen, een boodschap die kennelijk aanslaat in Tunesië. Hij geniet veel steun onder jongeren; van de kiezers tussen 18 en 25 jaar stemde 90 procent op hem. Zijn opkomst vanuit het niets omschreef hij als ‘een nieuwe revolutie’. Tegelijk lijkt hij in sociaal opzicht conservatief te zijn.

Al in de eerste ronde van de presidentsverkiezingen rekenden de Tunesiërs af met de gevestigde politieke klasse, die verantwoordelijk wordt gehouden voor jaren van economische stagnatie. De meeste stemmen gingen naar Saïed en een andere antisysteemkandidaat, de mediatycoon Nabil Karoui.

In de gevangenis

Tijdens de campagne was de 56-jarige Karoui flink in het nadeel: hij zat in de gevangenis. Op 23 augustus werd ‘de Tunesische Berlusconi’ gearresteerd op verdenking van witwassen en belastingfraude. Pas vorige week woensdag werd hij uit voorarrest vrijgelaten. Vrijdag sprak hij zijn aanhangers toe in het centrum van Tunis en ’s avonds gingen de twee kandidaten op televisie met elkaar in debat.

Karoui heeft dus nauwelijks persoonlijk campagne kunnen voeren; hij beklaagt zich dat hij geen eerlijke kans heeft gehad. Dat werd echter deels goedgemaakt door zijn jonge aanhangers en zijn echtgenote Selma Smaoui.

Ook beschikte hij over zijn eigen tv-zender, Nessma. Sinds 2016 deelde zijn stichting Khalil Tounes – vernoemd naar zijn overleden zoon – eerste levensbehoeften uit aan burgers in achtergestelde regio’s. De beelden werden continu door Nessma uitgezonden. Daarmee kweekte Karoui veel goodwill, niet alleen onder de armen.

Qua publicitair geweld was Saïed het volmaakte tegendeel. Hij had nauwelijks geld voor het voeren van een campagne. Die kostte evenveel als ‘een kop koffie en een pakje sigaretten’, wordt in Tunesië gezegd.

Saïed heeft geen eigen partij. Hij beschikt over een piepklein hoofdkwartier met kapotte ramen en wat plastic stoelen. Toespraken hield hij niet, op tv was hij amper te zien. Hij trok het land in en ging in z’n eentje van deur tot deur. Voor de tweede ronde zag hij zelfs daar van af, omdat zijn opponent gevangen zat.

Robocop

Het tekent het integere imago van de steile academicus. Waarschijnlijk heeft vooral dat, en zijn soberheid, hem de onverwacht hoge score van driekwart van de stemmen opgeleverd. Afkeer van corruptie en van de welgestelde, maar weinig daadkrachtige kletsmajoors in de politiek is een sterk sentiment onder de kiezers. Zijn studenten lopen weg met de ‘betrouwbare’ hoogleraar constitutioneel recht.

De meeste Tunesiërs kenden Saïed als deskundige die soms op televisie uitleg gaf over juridische kwesties. Hij was lid van de commissie die de grondwet van 2014 voorbereidde. Zijn blikken, monotone manier van spreken – in gedragen, klassiek Arabisch – bezorgde hem de bijnaam ‘Robocop’.

Saïed was het grote raadsel van deze verkiezingen. Politiek is hij een onbeschreven blad. In sociaal opzicht lijkt hij conservatief. Homoseksualiteit noemde hij in een interview een soort buitenlands complot en hij is tegen gelijk erfrecht voor man en vrouw, omdat dat nu eenmaal zo in de Koran staat. Zijn voorganger, de in juli overleden Béji Caïd Essebsi, wilde die ongelijkheid afschaffen.

Moslimpartij

In de tweede ronde sprak moslimpartij Ennahda zich uit voor Saïed, maar hij ontkent een geestverwant te zijn van de islamisten. Hij wil de seculiere grondwet handhaven. Ook linkse partijen steunden zijn kandidatuur.

Zijn belangrijkste adviseur is de vroegere communist Ridha ‘Lenin’ Mekki. Die noemde de presidentskandidaat in interviews ‘progressief’, maar gaf programmatisch weinig opheldering. Over de aanpak van problemen als werkloosheid en terrorisme heeft de grondwetsgeleerde zich slechts in algemene termen uitgelaten.

Het meest concreet is Saïeds wens de macht van de volksvertegenwoordiging over te hevelen naar lokale raden. Hij heeft het over een ‘democratie van individuen’, die getrapt hogere bestuursorganen kiezen. Het plan lijkt onhaalbaar: het parlement zal zichzelf niet met tweederde meerderheid opheffen.

Aanhangers van Saïed vieren de verkiezingswinst in de straten van de hoofdstad Tunis. Beeld EPA

Dat geldt mogelijk voor veel van zijn verlangens. Tunesië heeft een parlementair systeem, de president gaat alleen over defensie en buitenlands beleid. De premier, niet het staatshoofd, is verantwoordelijk voor het economisch dossier.

Bovendien heeft Saïed geen eigen partij die zijn zaak in het parlement kan bepleiten. ‘Daarom zal hij niet veel van zijn ideeën kunnen uitvoeren’, zegt Youssef Cherif van het Carnegie Network. ‘Dat geldt ook voor de economie.’

Mogelijk houdt een deel van de ‘oude politiek’ in Tunesië daarom toch een voet tussen de deur. Ennahda werd bij de vorige week gehouden parlementsverkiezingen de grootste partij. De islamisten kunnen het voortouw nemen in de kabinetsformatie. Hun zetelaantal – 52 van de 217 – is echter zodanig dat ze grote moeite zullen hebben in het versnipperde parlement een werkbare meerderheid te vormen voor een coalitieregering.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden