'Snus' nekt eurocommissaris

BRUSSEL - Een ontslagen eurocommissaris, geruchten over tientallen miljoenen euro's smeergeld van de tabaksindustrie omwille van de 'snus' (spreek uit 'snoes': pruimtabak), een geheim rapport hierover van de EU-antifraudedienst OLAF en de toezichthouder van OLAF die donderdag volkomen onverwacht opstapt: Brussel is in de ban van 'Snusgate'.

Wat bij aanvang een luchtig journalistiek kluifje leek - eindelijk eens wat anders dan de loodzware eurocrisiskost - ontwikkelt zich na een week tot een heus schandaal met potentieel vergaande gevolgen. Vrijwel iedere EU-ambtenaar herinnert zich de val van de Europese Commissie in 1999 over fraude en vriendjespolitiek.

Eerst de feiten, en die zijn beperkt voor zover ze worden gedeeld door alle betrokkenen. Vorige week dinsdag werd de Maltese eurocommissaris John Dalli (gezondheidszorg) bij Commissievoorzitter José Manuel Barroso op diens kamer geroepen. Barroso confronteert zijn collega met een OLAF-rapport waaruit betrokkenheid zou blijken van de Maltees met smeergeldpraktijken door de tabaksindustrie. Volgens Barroso is de positie van Dalli 'politiek onhoudbaar', hij is immers verantwoordelijk voor de nieuw op te stellen Tabaksrichtlijn die de verkoop van tabak verder aan banden moet leggen.

Vanaf hier beginnen de verschillende lezingen en interpretaties. Volgens Dalli vraagt hij 24 uur bedenktijd voor juridische bijstand, maar geeft Barroso hem maximaal een half uur. Met deze geweerloop tegen zijn slaap, belooft de Maltees op te stappen. 'Ik had geen keus. Barroso zette de deur open: ik mocht zelf lopen of ik werd eruit gegooid. Dit is zo schadelijk voor mijn toekomst en die van mijn hele familie.'

Dalli ontkent iedere betrokkenheid bij smeergeld van de tabaksindustrie. Hij heeft nooit een eurocent ontvangen en wist niets over mogelijke transacties aan anderen.

Ja, hij had een gesprek met een jonge advocate die van alles vroeg over snus. Maar dat zij voor snusproducent Swedish Match werkte, hoorde hij pas veel later. 'Ik maak graag tijd vrij voor mensen met vragen. Dat is normaal in Malta, ik ben voor iedereen aanspreekbaar.'

Het rapport van OLAF is geheim en ligt bij justitie in Malta, die beslist over strafrechtelijke vervolging. In een persverklaring zegt OLAF dat er geen 'overtuigend bewijs' is dat Dalli betrokken was bij eventuele steekpenningen.

Wel is er 'ondubbelzinnig indirect bewijs' dat Dalli op de hoogte moet zijn geweest dat een goede kennis - de Maltese ondernemer Silvio Zammit - Swedish Match om tientallen miljoenen had gevraagd. In ruil daarvoor regelde de ondernemer een onderhoud met zijn vriend de eurocommissaris.

OLAF kreeg overigens lucht van de zaak nadat Swedish Match een klacht indiende over de afpersingspraktijken van de Maltese ondernemer. Betalingen zijn nooit verricht, maar volgens OLAF had Dalli afstand moeten nemen van de acties van zijn kennis.

Dalli tast in het duister over de beweegredenen van Barroso om hem zo snel de Commissie uit te knikkeren. 'Misschien omdat ik me niet door de tabakslobby liet intimideren en mijn collega's wel', zegt Dalli tijdens een persconferentie. Maar harde bewijzen hiervoor zijn er niet. Behalve dat de tabaksindustrie een heus offensief naar alle leden van de Commissie is begonnen.

Dalli wil zijn baan niet terug, hij beseft dat die weg is afgesloten toen de Maltese regering - 'ook geen vrienden van mij' - binnen enkele dagen een nieuwe kandidaat naar voren schoof. Nee, Dalli wil eerherstel. Hij dreigt Barroso, OLAF en de Maltese ondernemer voor de rechter te brengen, als het moet tot het Hof voor de Mensenrechten in Straatsburg.

Ondertussen rommelt het ook bij OLAF. De voorzitter van de toezichtsraad - de Nederlander Christiaan Timmermans - gaf donderdag om persoonlijke redenen de voorzittershamer terug. Volgens OLAF staat dit los van het Dalli-rapport, Timmermans was niet bereikbaar voor commentaar. In het Europees Parlement eisen verscheidene partijen uitleg van Commissievoorzitter Barroso.

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden