Snoeien in de verzorgingsstaat

Bijstand, WW en WAO: overal gaat het mes in. Minister De Geus van Sociale Zaken houdt de hoofdlijnen fier overeind....

Laverend tussen zijn eigen partij (het CDA) en de VVD werkt minister Aart-Jan de Geus van Sociale Zaken ijverig aan de opdracht die hij van het kabinet meekreeg: snijden in de sociale zekerheid zodat de uitkeringen alleen nog bij mensen terechtkomen die erop aangewezen zijn.

Met verve zal hij deze week tijdens de behandeling van zijn begroting in de Tweede Kamer zijn voorgenomen bezuinigingen verdedigen. Hij gelooft in zijn opdracht. De Geus: 'Ook als het economische tij beter was geweest, zouden deze ingrepen nodig zijn. Anders wordt de verzorgingsstaat onbetaalbaar.'

Zijn imago van 'linksbuiten' van het CDA heeft De Geus de afgelopen maanden niet waargemaakt. Bij tijd en wijle gaf hij wat toe, teneinde vakbonden, werkgevers of Tweede Kamer te vriend te houden. Maar de hoofdlijn van zijn beleid houdt hij fier overeind.

Een aantal plannen uit het regeerakkoord hebben De Geus en zijn rechterhand, de VVD'er Mark Rutte, al verwezenlijkt. De nieuwe Bijstandswet bijvoorbeeld is reeds door het parlement geloodst. Het rijk maakt daarin gemeenten financieel verantwoordelijk voor de uitkeringen.

Gemeenten zullen beter hun best doen mensen in de bijstand aan het werk te krijgen, is het idee. Tegelijkertijd kort het rijk 150 miljoen euro op het budget van de gemeenten en verbiedt hun nog langer bijzondere bijstand aan groepen minima te vertrekken.

Het is een van de vele maatregelen waarmee het duo De Geus/-Rutte wil stimuleren dat mensen die kunnen werken, ook gaan werken. De maatregel bestaat veelal uit een financiële prikkel: een verlaging of beëindiging van de uitkering. Dat is voor velen pijnlijk omdat de werkloosheid stijgt en banen niet voor het oprapen liggen.

Een ingreep in de WW, door de afschaffing van de verlengde WWuitkering, is nog zo'n maatregel. De Tweede Kamer is akkoord, over twee weken is de Eerste Kamer aan de beurt. De afschaffing maakt een eind aan de praktijk dat oudere werknemers na ontslag via de verlengde WW de VUT of hun pensioen in glijden.

Ook de eisen om in aanmerking te komen voor een gewone WWuitkering worden strenger: iemand moet voortaan niet 26, maar 39 van de laatste 52 weken hebben gewerkt. De VVD maakte afgelopen weekeinde duidelijk nog verder te willen gaan en de maximale duur van de WW te bekorten van vijf jaar naar achttien maanden. De Geus is daartegen.

De CDA'er is er wel in geslaagd de sociale partners en de Tweede Kamer achter zijn plan te krijgen om werkgevers ook het tweede ziektejaar van een werknemer te laten doorbetalen. Daarmee wil hij bereiken dat werkgevers beter hun best doen een zieke werknemer weer aan de slag te krijgen. Toch schroomde De Geus niet om 225 miljoen te bezuinigen op de budgetten voor reïntegratie.

De maatregel was onderdeel van het moeizaam bevochten najaarsakkoord dat het kabinet vorige maand met de sociale partners sloot. De hoofdprijs – bevriezing van de lonen in 2004, zo nodig in 2005 – sleepte De Geus binnen. Zo kan het rijk besparen op overheidssalarissen, de koppeling met uitkeringen veiligstellen en de loonkosten drukken.

De minister moest er wel enkele voorgenomen ingrepen voor versoepelen. Het afschaffen van belastingvoordelen op VUT en prepensioen stelt De Geus een jaar uit, tot 2006.

Blijft over de overgang naar een nieuwe WAO, opdat minder mensen in de WAO belanden, en het optuigen van een zogeheten levensloopregeling, waarin werknemers kunnen sparen voor verlof. Het eerste staat bovenaan het wensenlijstje van de VVD, het tweede op dat van het CDA.

Per 1 januari 2006 moet het nieuwe WAO-stelsel in werking treden. Alleen mensen die 'volledig en duurzaam' arbeidsongeschikt zijn, mogen nog in de WAO komen. In het najaarakkoord moest De Geus ermee instemmen dat de Sociaal Economische Raad op onderdelen verder adviseert. De VVD mort. 'We zijn bang dat zaken worden getraineerd en er weer niets gebeurt', zegt Kamerlid Frans Weekers.

De levensloopregeling, de énige verlichting die De Geus werknemers te bieden heeft, ligt bij de Stichting van de Arbeid. Werknemers mogen een jaar sparen voor zorgverlof, studie of gedeeltelijk vervroegd pensioen. De VVD staat niet te trappelen. Het CDA zegt: 'Dat mag van ons wel tweeenhalf jaar worden.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden