Snijdt Argentinië band Kirchner-clan door?

Voor de arme Argentijn zijn president Cristina Kirchner en haar overleden man Nestor helden. Na de verkiezingen van zondag komt er een eind aan hun tijdperk. Of niet?

April 2006, tijdens het tweedaagse staatsbezoek van koningin Beatrix aan Argentinië. Beeld anp
April 2006, tijdens het tweedaagse staatsbezoek van koningin Beatrix aan Argentinië.Beeld anp

'Ik stem op Daniel Sciolo', zegt Soledad Quiroz (24). 'Hij zal het beleid van Cristina Kirchner voortzetten.' Er lopen kakkerlakken over de muren van het huisje waar ze woont met haar man en kinderen, de matrassen in de slaapkamer zijn beschimmeld. 'Vroeger hadden we niet eens een matras', zegt ze. 'We zijn er enorm op vooruitgegaan dankzij Kirchner.'

Zondag gaan de Argentijnen naar de stembus om een nieuwe president te kiezen en voor het eerst in twaalf jaar bevindt zich geen enkele Kirchner onder de kandidaten. In 2003 kwam de inmiddels overleden Nestor Kirchner aan de macht, sinds 2007 staat zijn vrouw Cristina aan het roer. De 62-jarige Cristina had graag een derde termijn willen dienen, maar kreeg de benodigde grondwetswijziging niet door het Congres.

Dus wees ze Daniel Scioli aan als haar opvolger. Hij moet het kirchnerisme levend houden, in ieder geval tot Kirchner zich in 2019 weer verkiesbaar kan stellen. Scioli gaat ruim aan kop in de peilingen en maakt kans de verkiezingen morgen in de eerste ronde te winnen. Als dat niet lukt, neemt hij het op 22 november waarschijnlijk op tegen Mauricio Macri, de centrumrechtse nummer twee in de peilingen.

Quiroz woont in La Matanza, een district onder de rook van hoofdstad Buenos Aires. In de gammele trein die in slakkengang van Buenos Aires naar het eindstation rijdt, is duidelijk zichtbaar dat het geen welgestelde regio is. Passagiers hebben kapotte schoenen, gerafelde rugzakken en mobiele telefoons van eind vorige eeuw. Aan de krotten langs het spoor hangen spandoeken met propaganda voor Scioli.

'Zonder hulp van de regering zouden we niet overleven', aldus Quiroz, die op haar 16de zwanger werd van haar eerste dochter en van school ging. Haar echtgenoot verdient het minimumloon van 570 euro per maand in een bakkerij, zelf is ze werkloos. Het gezin krijgt maandelijks 60 euro per kind aan kinderbijslag, daarnaast ontvangt Quiroz een uitkering van 245 euro per maand. 'Zo kunnen we aardig rondkomen.'

Cristina Kirchner en haar man Nestor in 2007. Beeld REUTERS
Cristina Kirchner en haar man Nestor in 2007.Beeld REUTERS

Geld genoeg

Scioli benadrukt het in zijn campagne keer op keer: 'De Kirchners hebben het leven van de armste Argentijnen aanzienlijk verbeterd.' Er kwamen pensioenen voor alle ouderen, sociale koopwoningen, kinderbijslag en uitkeringen voor werklozen. Zeker een kwart van de bevolking krijgt geld van de overheid, alle Argentijnen profiteren van de subsidies op gas, water, licht en openbaar vervoer.

En de koek is nog lang niet op als het aan Scioli ligt. 'We gaan nog een miljoen huizen bouwen', beloofde hij donderdagavond met schorre stem aan het publiek in een uitpuilend stadion in Buenos Aires. In een poging ook de middenklasse aan zich te binden kondigde hij aan de inkomstenbelastingvrije voet te verhogen van 1.400 naar 2.800 euro. Het is onduidelijk hoe hij dat alles wil financieren.

Lange tijd was er geld genoeg. Nadat het land begin deze eeuw een diepe economische crisis had doorgemaakt, ging het onder Nestor Kirchner snel bergopwaarts. De prijs van soja, het belangrijkste exportproduct van Argentinië, schoot omhoog en de dollars stroomden binnen. Het land betaalde met hulp van bondgenoot Venezuela zijn internationale schulden af en bouwde een gezonde reserve op.

Maar de gouden tijden zijn voorbij. De grondstofprijzen zijn ingestort, en Argentinië heeft sinds enkele jaren weer een begrotingstekort. Begin 2014 zag de regering zich genoodzaakt de kunstmatig duur gehouden peso te devalueren en dit jaar bedraagt de inflatie al 20 procent. De industrie krimpt, de werkloosheid stijgt en de armoede neemt weer toe.

December 2007, Cristina Kirchner volgt haar man Nestor (links) op. Ze werd daarmee de eerste gekozen vrouwelijke president van Argentinië. Beeld AP
December 2007, Cristina Kirchner volgt haar man Nestor (links) op. Ze werd daarmee de eerste gekozen vrouwelijke president van Argentinië.Beeld AP

Opiniepeilingen

Geld lenen is lastig aangezien Argentinië in een conflict is verwikkeld met schuldeisers uit de vorige crisis. Internationale geldschieters houden daardoor de hand op de knip. Zelf heeft Kirchner zich flink verrijkt sinds haar man aan de macht kwam, en de corruptie binnen haar regering loopt de spuigaten uit.

Desondanks is nog altijd 40 procent van de bevolking tevreden over hun president, zo blijkt uit opiniepeilingen. 'Argentijnen zijn wel wat gewend als het gaat om economische problemen', verklaart politicoloog Pablo Knopoff de cijfers. 'Er is brede steun voor haar sociale programma's en van corruptie liggen Argentijnen nauwelijks wakker.'

Ook Kirchners mensenrechtenbeleid gooit hoge ogen. Nestor schafte de amnestiewetten af en maakte plaats voor berechting van misdadigers uit de dictatuur van Jorge Videla (1976-1983). Inmiddels zijn bijna zeshonderd militairen en politieagenten veroordeeld, honderden processen lopen nog. Videla zelf stierf in 2013 in gevangenschap. 'Er is veel waardering voor die processen', aldus Knopoff.

Oktober 2010, wake bij het lichaam van haar overleden man.Links de toenmalige Venezolaanse president Hugo Chavez. Beeld afp
Oktober 2010, wake bij het lichaam van haar overleden man.Links de toenmalige Venezolaanse president Hugo Chavez.Beeld afp

Charisma

Scioli noch de andere kandidaten beschikken over het charisma en de sterke persoonlijkheid die zo kenmerkend zijn voor de Kirchners. Maar dat kan ook in hun voordeel werken. Veel Argentijnen hebben genoeg van hun theatrale president die te pas en te onpas de Verenigde staten beledigt en aanschurkt tegen figuren als de Russische president Vladimir Poetin. Ze hekelen Kirchners populistische en autoritaire wijze van regeren en vinden dat de sociale programma's tijdelijk moeten zijn, gericht op financiële onafhankelijkheid.

'Wie de verkiezingen ook wint, hij gaat een lastige tijd tegemoet', voorspelt econoom Julio Gambina. 'Kirchner laat de economische problemen liggen voor haar opvolger', aldus de econoom. Hoewel ook Scioli's tegenkandidaten Mauricio Macri en Sergio Massa beloven voor de armen op te komen, zijn bezuinigingen volgens de econoom onontkoombaar. 'De nieuwe president zal moeten snijden in de uitgaven, en dat gaat tot hevige protesten leiden.' Ook de kiezers uit het Kirchnerkamp zijn er niet gerust op. 'Macri is een typische neoliberaal', zegt Gerardo Fernandez (62) over de nummer twee in de peilingen. 'Zodra hij president wordt, zal hij keihard gaan bezuinigen.'

Fernandez is coördinator van de sociale beweging Movimiento Evita in La Matanza. Samen met tachtig anderen runt hij een baksteenfabriek, een van de bijna honderd coöperatieve fabrieken in La Matanza. 'In de crisis van 2001 gingen veel fabrieken failliet', legt hij uit. 'We organiseerden ons in coöperaties, de Kirchners onteigenden de fabrieken en legaliseerden onze ondernemingen.'

Net als veel sociale organisaties in Argentinië, is de Evita Beweging nauw gelieerd aan de regering en haar leden voeren actief campagne voor Scioli. 'Niemand moet het wagen aan onze verworvenheden te tornen', zegt Fernandez op dreigende toon. 'Dan komen we in opstand.'

60 euro per kind per maand aan kinderbijslag was een van de sociale maatregelen waarmee de Kirchners zich populair maakten bij de armere bevolking van Argentinië

Verkiezingen zijn nog geen gelopen race

Hoewel president Cristina Kirchner niet herkozen kan worden, staat haar erfenis centraal in de Argentijnse verkiezingen morgen. Alle peilingen wijzen erop dat het Kirchnerkamp als winnaar uit de bus komt. Daniel Scioli van de linkse coalitie Front van de Overwinning maakt zelfs kans al in de eerste ronde genoeg stemmen te behalen.

Scioli, nu nog gouverneur van de provincie Buenos Aires, spreekt van 'een voortzetting van de huidige politiek met alleen de nodige aanpassingen'. Op economisch vlak is hij liberaler dan Kirchner. Hij belooft het land aantrekkelijker te maken voor buitenlandse investeerders en de controle op de wisselkoers langzaam maar zeker op te heffen.

Zijn belangrijkste rivaal, Mauricio Macri van de centrum-rechtse coalitie Laten we Veranderen, heeft radicalere hervormingen voor ogen. De huidige burgemeester van Buenos Aires wil een eind maken aan de staatscontrole op de economie. De nummer drie in de peilingen is Sergio Massa, een afvallige oud-gediende van Kirchner. Hij stelt de corruptie binnen de regering aan de kaak en wil het leger de straat opsturen om de georganiseerde misdaad te bestrijden. Als Scioli morgen niet de benodigde meerderheid haalt, komt er op 22 november een tweede ronde. Dat zou zijn kansen aanzienlijk verkleinen aangezien de anti-Kirchnerstemmers zich achter zijn tegenkandidaat zullen scharen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden