Analyse relatie Washington-Londen

Sneuvelen Britse ambassadeur Kim Darroch tekent nieuw tijdperk

Een dag nadat Donald Trump hem had afgeschilderd als ‘een mafkees’ en ‘een pompeuze dwaas’ die de toegang tot het Witte Huis wel kon vergeten, stapte de Britse ambassadeur Kim Darroch in Washington woensdag op. Het is het voorlopige hoogtepunt in wat de grootste diplomatieke rel in eeuwen lijkt te worden tussen de Verenigde Staten en het Verenigd Koninkrijk. 

Ambassadeur Kim Darroch in 2017 op de Britse Ambassade in Washington. Beeld AP

Toen gedoodverfd premier Boris Johnson dinsdagavond tijdens een tv-debat weigerde de ambassadeur bij te staan, verdween Darrochs laatste hoop dat hij Trumps twitterstorm wel kon uitzitten. Johnson en de andere brexiteers willen dat ‘Onze man in Amerika’ gelooft in het vertrek uit de EU. Dat gevoel hadden ze bepaald niet bij de 65-jarige carrièrediplomaat, die nu in feite door de Amerikaanse president aan de kant is gezet.

Zo lijkt een voorlopig nieuw dieptepunt bereikt in de relatie tussen Washington en Londen sinds de Britse generaal-majoor Robert Ross in 1812 de opdracht gaf het Witte Huis in brand te steken. Trump voelde zich, in het Witte Huis van nu, gekrenkt toen The Mail on Sunday afgelopen weekeinde enkele twee jaar oude memo’s van Darroch publiceerde waarin hij de Amerikaanse president ‘chaotisch’, ‘incompetent’ en ‘onzeker’ noemde. Trumps daaropvolgende twittertirade in drie delen was ongeëvenaard. Hoe die memo’s bij de Brexitgezinde journalist Isabel Oakeshott terecht waren gekomen, is vooralsnog een mysterie.

Sta-in-de-weg

Zeker is dat de brexiteers Darroch beschouwden als een sta-in-de-weg voor een vrijhandelsakkoord tussen beide Angelsaksische grootmachten, iets wat ze zien als de hoofdprijs van de Brexit. De Europagezinde sir Kim Darroch, die tussen 2007 en 2012 diende als hoofd van de Britse permanente vertegenwoordiging in Brussel, was begin 2016 naar Washington gestuurd. Op dat moment was van een Brexit of een president Trump nog geen sprake. ‘Kimbo’, die opgroeide in een volks milieu en zoölogie heeft gestudeerd, werd alom gezien als een capabel diplomaat.

De ‘ja’-stem van de Britse kiezer bij het Brexitreferendum heeft alles veranderd, zeker voor de overwegend eurofiele ambtenarij, die op het statige en behoudzuchtige Foreign and Commonwealth Office voorop. Een van de eerste beslissingen van Theresa May na de aanvaarding van het premierschap was het terugroepen van de eurofiele Ivan Rogers, een van Darrochs opvolgers als afgezant, uit Brussel. De brexiteers vonden het prachtig, maar schrokken toen May na verloop van tijd de Europagezinde Olly Robbins aanstelde als Brexitonderhandelaar. Die is, met Johnsons aantreden als premier in zicht, inmiddels vertrokken. Ook het hoofd van de Britse ambtenarij, Mark Sedwill, een vertrouweling van May, zal waarschijnlijk opstappen na de wisseling van de wacht.

Opvolger

De vraag is wie Darrochs opvolger in Washington wordt. Waarnemend premier May kan nog snel een diplomaat sturen, maar als ze het aan Johnson overlaat, bestaat de kans dat het een politieke benoeming wordt. Dat zou afbreuk doen aan de traditie van onpartijdigheid van de ambtenarij die teruggaat tot halverwege de 19de eeuw. Toen werd het principe geboren dat de zogeheten vierde macht de uitvoerende macht in toom dient te houden, zoals dat fraai is uitgebeeld in Yes, Minister. In deze sitcom bespeelt de sluwe topambtenaar sir Humphrey zijn minister als een marionet.

Heel anders is de situatie in de Verenigde Staten, waar nieuw verkozen presidenten de ambtenarij hun eigen politieke kleur kunnen geven. De manier waarop Trump het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken naar zijn evenbeeld heeft veranderd, was zelfs voor Amerikaans begrippen radicaal. Als ambassadeur heeft de president zijn vertrouweling Woody Johnson naar Londen gestuurd. Deze is afgelopen twee jaar druk geweest met het promoten van een Brits-Amerikaans handelsakkoord.

Veranderingsgezinde premiers als Margaret Thatcher en Tony Blair ervoeren de ambtenarij als een obstakel. Voor een premier die de Brexit moet uitvoeren, de grootste verandering sinds de Tweede Wereldoorlog, zal dit gevoel nog sterker zijn. Johnson heeft veel kritiek gekregen nadat hij Darroch had laten vallen. ‘Verrader Boris steunt Trump, niet Brittannië’, schreef de linkse Daily Mirror op de voorpagina, terwijl de prominente Conservatief Tim Tugendhat stelde dat ‘echte leiders hun mensen verdedigen’. Voor de brexiteers, evenwel, heiligt het doel alle middelen.

Waar interessante en spraakmakende verhalen online en in de krant ophouden, gaat het Volkskrantgeluid verder. Wat is een zwart gat precies? En hoe gaat het eraan toe in tbs-klinieken? Onze verhalenmakers leggen het uit.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden