Sneu referendumbroertje lijkt toch kanshebber

Een correctief referendum is dichterbij dan lange tijd voor mogelijk is gehouden. De vereiste tweederde meerderheid is er, suggereren de peilingen.

Een initiatiefwetsvoorstel voor een correctief referendum, dat vandaag door de Tweede Kamer wordt behandeld, krijgt naar verwachting een ruime meerderheid.


Krijgt het vervolgens in de Eerste Kamer ook een gewone meerderheid (de helft plus 1) dan begint de werkelijke test. Om het voorstel door te kunnen voeren, is een Grondwetswijziging nodig. Dat betekent: terug naar de Tweede en Eerste Kamer, ditmaal voor een tweederde meerderheid, ná verkiezingen.


Lange tijd leek zo'n 'gekwalificeerde meerderheid' uitgesloten. De VVD en de confessionele partijen zijn van oudsher tegen en nog maar recent waren die samen zomaar goed voor een zetel of tachtig.


'Maar daar is geen peil meer op te trekken', zegt PvdA-Kamerlid Pierre Heijnen, die vandaag namens de drie partijen de wet vanuit het regeringsvak verdedigt. 'In de actuele peilingen zou die tweederde meerderheid er al zijn.' Mede-initiatiefnemer Gerard Schouw van D66: 'Ook in de werkelijke zetelverdeling komt het dichterbij. Nog maar twaalf zetels te gaan en in de peilingen zijn we daar al!'


Het correctief referendum leek lange tijd het sneue broertje van het raadgevend referendum. Dat is de niet-bindende variant waarvoor geen Grondwetswijziging nodig is. Vorige maand kwam die in het zonnetje te staan nadat de Britse premier David Cameron per 2017 een volksraadpleging aankondigde over lidmaatschap van de EU.


PVV-leider Geert Wilders zag daar voor Nederland ook wel wat in. Hij drong erop aan de initiatiefwet voor het raadgevend referendum die al sinds 2010 lag te verstoffen, gescheiden van de correctieve variant in stemming te brengen. Met steun van PvdA, D66, GroenLinks, PVV, SP, 50Plus en Partij voor de Dieren werd de wet doorgestuurd naar de senaat.


Naar het zich laat aanzien komt ook de dwingender variant daar binnen een paar weken terecht. Het is goeddeels hetzelfde wetsvoorstel. Voorwaarden zijn dat het initiatief ervoor bij de bevolking ligt, dat een bepaald aantal handtekeningen moet worden verzameld (gedacht wordt aan 30 duizend) en dat de vraagstelling helder en concreet moet zijn.


'Die vraagstelling, daar gaat het steeds om', zegt politicoloog Rinus van Schendelen. 'Je moet het simpel kunnen houden. Als het te complex wordt, dan werkt het niet.'


Met de goede randvoorwaarden kunnen de nadelen ondervangen worden en voor het overige is het hoog tijd voor een volwassen volksraadpleging, vindt Van Schendelen. 'Nederland loopt vreselijk achter bij de rest van Europa', vindt hij. 'Dat is vaak geweten aan onze regentencultuur, hoewel ook linkse politici als Den Uyl mordicus tegen waren. Er is grote beduchtheid voor gemakzuchtig gebruik. Die bezwaren lijken me nu goed ondervangen.'


De Nederlandse ervaring beperkt zich tot het Europees referendum van 2005. Dat was een raadplegend referendum waarin het kabinet de kiezers vroeg om een uitspraak over de Europese Grondwet. Ook toen was de uitspraak niet bindend, maar het kabinet durfde de uitkomst (tweederde tegen) niet te negeren en heropende de onderhandelingen.


In hetzelfde jaar blokkeerde de PvdA in de senaat in laatste instantie de gekozen burgemeester. In 1999 was het Hans Wiegel die hoogstpersoonlijk de invoering van een correctief referendum, een eis van D66 in het Paarse kabinet, dwarsboomde.


Wiegel is nog steeds mordicus tegen. 'Hoeveel handtekeningen zijn er nodig? Dertigduizend? Dat is nog niet eens één Kamerzetel! Daarvoor moet je je taken en verantwoordelijkheden als regering en parlement niet laten vallen. Ik hoop dat de Kamerleden nog eens heel goed naar het verleden kijken.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden