Snertwestern in de Veenkolonie

De PeerGrouP maakt al vijftien jaar locatietheater: producties waarin de bevolking en de sociale geschiedenis van het gebied een rol spelen. Nu met een hoofdrol voor het treintje van Erica.

WOLFSBARGE - Het landschap rust in lijdzaamheid. Weilanden zo ver het oog reikt, de eerste koeien grazen al buiten. Aan de horizon zal een windmolenpark verrijzen, zo werd deze week beslist in Den Haag, een nieuw hoofdstuk in de geschiedenis van de Veenkoloniën. 'Energie is altijd een belangrijk thema geweest in de regio', zegt theatermaker Sjoerd Wagenaar, 'eerst het veen, toen de olie en nu die molens. Er was hier veel verzet.'


Vlak voor hem leggen drie mannen treinrails in het gras. De PeerGrouP, een gezelschap voor locatietheater, is neergestreken in Wolfsbarge op de grens van Groningen en Drenthe. De jongste productie van de groep gaat over het vooruitgangsdenken dat het aanzien van het land hier heeft bepaald. De progressie wordt verbeeld door een trein die een ambitieuze spoorwegmagnaat van de turfgronden naar de olievelden van Schoneveld moet brengen. Hij gaat daarbij over lijken.


De titel van het stuk, Once upon a time in het Veen, is als 'snertwestern' meer dan een knipoog naar de spaghettiwestern van Sergio Leone. Kleding en decor suggereren het wilde westen. En dan is er dat treintje, waar het hele project mee begon. 'Het Industrieel Smalspoor Museum uit het Drentse Erica belde me dat ze dertig jaar bestonden in 2014', zegt Wagenaar. 'Of wij daar wat mee konden.'


Het verzoek paste in de aanpak van het theatergezelschap: in vrijwel elk stuk worden de bevolking en de sociale geschiedenis van het gebied betrokken. 'Wij proberen het ritme van het land te volgen', zegt Wagenaar. 'We zijn altijd nieuwsgierig naar het landschap en naar de bewoners die door dat landschap zijn gevormd. In de tijd van het veen trokken veel pioniers naar dit gebied, net als indertijd naar het wilde westen.'


De vaste vrijwilligers van het museum leggen de rails en laten een locomotiefje met twee wagons het theaterstuk inrijden. Ooit werd het hakkepufje gebruikt om turf vanuit de koloniën naar de steden te vervoeren. Het is een ambitieus project: in een soort estafette zal de spoorlijn langs de tien speellocaties worden gelegd, een afstand van 100 kilometer. Op elke locatie wordt het houten stationnetje opgebouwd, alsook een tribune die plaats biedt aan 120 toeschouwers. Zodra het treintje rijdt en de achterste rails vrijkomen, worden de railsstukken naar voren versjouwd. Tenminste, als er voldoende vrijwilligers zijn voor het sisyfuswerk. 'We werken veel met vrijwilligers. Ook de figuranten zijn vrijwilligers', zegt regisseur Paul van der Laan. 'Dat is het sociale aspect van deze productie.'


Vooralsnog lijken er in het Drents-Groningse weidelandschap twee groepen aan het werk; de kunstenaars en de spoorwegmannen zijn ieder bezig op hun eigen manier. 'Zij werken gevoelsmatiger, wij zijn gestructureerder', zegt museumvrijwilliger Hein Ruijgers. 'Maar het is verrassend te zien hoe ze met weinig middelen iets kunnen maken.' De gepensioneerde adviseur voor plattelandsontwikkeling wijst op een andreaskruis van ruwhouten planken, even eenvoudig als effectief. 'Bij het smalspoormuseum zou zoiets meteen in de juiste kleuren worden geverfd.'


De PeerGrouP heeft in zijn 15-jarig bestaan successen geboekt met een vorm van theater die je in een stad, tussen de veilige muren van een schouwburg, niet aantreft. De groep speelde op locaties als een lege school, een afgedankte strokartonfabriek en een vuilstort, en wordt geregeld gevraagd voor producties in het buitenland. 'De plattelandsthema's zijn vaak hetzelfde: natuur en milieu, energie, krimp, leegloop', zegt Wagenaar. 'Een paar jaar geleden waren we uitgenodigd op Preston Guild, een festival in Engeland dat eens in de twintig jaar wordt gehouden. Preston is een industriestad waar ooit textielindustrie zat. Met kinderen hebben we een grote landkaart gemaakt waarop ze konden aanwijzen wat ze mooi of bijzonder vonden in hun omgeving, een vorm van social mapping. Ze vonden het geweldig. Als je bewoners betrekt in je productie, zie je ze groeien. Ze worden trots op hun omgeving en hun geschiedenis. Dat proberen we te bereiken, ook hier in de Veenkoloniën.'


Once upon a time in het Veen, t/m 8 juni, op 10 locaties in Groningen en Drenthe. www.snertwestern.nl www.smalspoorcentrum.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden